UT-promovendus Sakshi Kannan (33) overleed op 11 januari 2025 in een ziekenhuis in Boston, tijdens de bevalling van haar tweede dochtertje, Nesiya. ‘Toen ik het hoorde zat ik net na een training thee te drinken op de roeivereniging’, vertelt haar begeleider Janine Post. ‘Ik stond eigenlijk zelf op het punt Sakshi een bericht te sturen of de kleine er al was. Op dat moment kreeg ik een appje van haar man, Kannan Govindaraj, dat ze was overleden. Zo onwerkelijk… Ik moest de persoon naast me vragen of het klopte wat er stond.’
'Mijn eerste instinct was dat ik haar werk wilde beschermen, op de een of andere manier'
Het onwerkelijke bleek werkelijkheid geworden. Het echtpaar verbleef op dat moment al een tijd met hun andere dochter, de vijfjarige Stuti, in Boston. Govindaraj, in 2020 gepromoveerd onder begeleiding van Post, was via een Marie Curie-fellowship verbonden aan zowel de UT als Harvard. Kannan reisde met hem mee naar de Verenigde Staten en werkte ondertussen verder aan haar promotietraject.
‘Haar werk beschermen’
Na het overlijden kwam de rouw. En voor die rouw nog de adrenaline, met name voor weduwnaar Govindaraj. Hij moest beide dochters achterlaten in Boston, voor de uitvaart in geboorteland India. Post reserveerde ondertussen een vergaderkamer in de Zuidhorst als plek om de wijlen promovendus te gedenken, met een boek voor haar nabestaanden. Ze betrapte zichzelf ondertussen op een andere reflex. ‘Ik heb zo snel mogelijk een timestamped kopie van al Sakshi’s werk gemaakt en opgeslagen. Mijn eerste instinct was dat ik haar werk wilde beschermen, op de een of andere manier.’
Dat instinct bleek juist. ‘Ik zag dat ze tot diep in haar zwangerschap nog in het programma BioRender figuren aan het maken was. Als je ziet dat ze tot het einde nog zo gedreven bezig was met haar proefschrift, dan moest dit werk wel afkomen.’
Kader: postuum promoveren
Een postume promotie is een zeldzaamheid, maar geen uniek fenomeen. De afgelopen jaren kregen in Nederland meerdere mensen postuum de doctorstitel toegekend. Voor zover bekend vond zo’n ceremonie op de UT voor het laatst in 2018 plaats. Toen verdedigden haar begeleiders het proefschrift van wijlen promovendus Wilma Kippers, die bij een ongeval om het leven kwam.
ChatGPT als schrijfassistent
Uiteindelijk vormde bij Post meer en meer het plan om het proefschrift af te maken en postuum te verdedigen. ‘Met als uitgangspunt dat het draait om Sakshi’s eigen wetenschappelijke verhaal.’ Dat die postume promotie ruim anderhalf jaar na het overlijden plaatsvindt, komt onder andere doordat de familie officieel een verzoek ervoor moest indienen. Daarnaast was het nog zaak om het werk te voltooien.
Het grootste deel van het proefschrift had Kannan al geschreven of gepubliceerd. Voor enkele tekstuele onderdelen, zoals de algemene inleiding en discussie, gebruikte Post ChatGPT als schrijfassistent. ‘Ik moest de prompt heel strikt afbakenen: uitsluitend op basis van haar e-mails, presentaties, manuscripten en onderzoeksdocumentatie. Alles moest in haar geest zijn, want het is háár proefschrift. En als iets niet volledig is en abrupt eindigt… Ja, dat deed het ook.’
Als promotor bleef Post eindverantwoordelijk voor de wetenschappelijke kwaliteit van het proefschrift. En de omslag van het proefschrift? Die bevat de Indiase culturele symboliek, de celstructuren en netwerken, samen met de echte handafdrukken van dochters Stuti en Nesiya.
‘In alles op weg naar zelfstandig wetenschapper’
Nu de commissie het proefschrift goedkeurde, weet Post nog niet helemaal wat ze bij de verdediging op 20 oktober kan verwachten. Behalve dat de ceremonie volgens alle officiële regels en egards verloopt – zij het met enkele kleine aanpassingen. Weduwnaar Kannan Govindaraj en hoogleraar en vakgroepvoorzitter Marcel Karperien fungeren als paranimfen, voor de ceremoniële begeleiding.
'Dit is een viering van haar leven op wetenschappelijk gebied'
Voor de inhoudelijke verdediging heeft Post wel wat zenuwen. ‘Het is Sakshi’s proefschrift. Ik wil dat zo goed mogelijk laten zien. Daarbij knaagt wel: wie ben ík om het wetenschappelijke levenswerk van iemand anders te verdedigen? De commissie is verzocht om vooral door te vragen op de bijdrage van Sakshi.’
En ook dat heeft zijn kanttekeningen, weet de universitair hoofddocent bij de TNW-vakgroep Developmental BioEngineering. ‘Uiteindelijk is wat op papier staat in zo’n proefschrift slechts een fractie van het werk dat een promovendus doet. Het werk dat niet alleen in de labs, maar ook in de wandelgangen plaatsvond. In haar geval combineerde ze computermodellen met laboratoriumexperimenten om te begrijpen hoe kraakbeencellen beslissen gezond kraakbeen te blijven of over te gaan naar artrose of botvorming. Daarbij integreerde ze literatuur met haar eigen bevindingen en ontwierp op basis daarvan nieuwe onderzoeksvragen… Ze was dus in alles op weg om een zelfstandig wetenschapper te zijn. Laat dat nou de voornaamste voorwaarde zijn om te promoveren.’
‘Laten zien hoe gewaardeerd en gerespecteerd ze was’
De dag zelf zal hoe dan ook beladen zijn. ‘Het gaat sowieso emotioneel worden. Al hoop ik dat het meer met een lach is dan met een traan. Dit is namelijk ook een viering van haar leven op wetenschappelijk gebied’, aldus Post. ‘Ze deed namelijk niet zomaar wat, ze stortte zich met hart en ziel op een oplossing voor een maatschappelijk probleem.’
Want Sakshi Kannan was in alles een even bescheiden als gedreven wetenschapper, dat hoopt Post over te brengen op 20 oktober. Een eerbetoon aan iemand die samen met haar man overnachtte in het kantoor naast het laboratorium, omdat ze iedere vier uur een meting moest uitvoeren. Iemand die zich naast haar wetenschappelijke carrière volop inzette voor de lokale protestantse kerk en actief lid was van de International Christian Fellowship in Enschede.
‘Als het lukt om de visa te regelen voor haar ouders, is dit hun eerste keer in Nederland. Ik wil graag dat zij – en Sakshi’s dochters – die dag zien hoe gewaardeerd en gerespecteerd Sakshi was. Hoe ze een integraal onderdeel was van de lokale gemeenschap. En wat voor bescheiden maar vooral ook sterke vrouw ze was. Iemand die potentieel zulke sterke vrouwen achterlaat. Dat wil ik dat haar ouders, dochters en alle andere aanwezigen op 20 oktober ervaren.’
De verdediging van het proefschrift van Sakshi Kannan, getiteld SMART LEADS TO OA: deciphering the network regulating cell fate, vindt op dinsdagmiddag 20 oktober om 14:30 uur plaats in Waaier 4
