2026 is hét jaar van de AI-revolutie. AI-agents dringen razendsnel onze samenleving binnen. In het bedrijfsleven vliegen de cursussen prompt-design en Copilot de deur uit. In het hoger onderwijs wenden studenten zich steeds vaker tot ChatGPT in plaats van tot hun eigen docent. Het eeuwenoude model van colleges volgen en aantekeningen maken staat hierdoor op instorten.
We zien de AI-tsunami komen en voelen instinctief weerstand. Het is veelbelovend, maar tegelijk een existentiële bedreiging. Grote techbedrijven hebben immers de touwtjes stevig in handen, terwijl achter de schermen een stille machtsstrijd woedt. We willen ons verzetten, maar steeds weer zwichten we voor het gemak van de AI-assistent. Twijfels en angst ten spijt, omarmen we AI alsof het de enige optie is.
Studentcolumnist Jenna Zaagsma beschreef onlangs treffend die innerlijke strijd tussen theoretisch niet willen, maar het praktisch toch doen. Ook voor haar blijkt ChatGPT, ondanks moreel verzet, de favoriete studiepartner geworden. Keer op keer wint het technologische gemak het van de menselijke effort. Op een universiteit die adverteert met ‘people-first’ en ‘high tech, human touch’ is het daarom tijd om die menselijke maat serieus te heroverwegen. Wordt de AI-docent straks de menselijkheid die wij zelf uit het onderwijs laten weglekken? En is die dan ook op de diploma-uitreiking?
De vraag of AI-docenten straks op diploma-uitreikingen zitten, klinkt ironisch, maar raakt de kern: wat blijft menselijk als technologie alles kan? AI vraagt meer dan technische skills als prompt-design; het vraagt dat we menselijker worden. Hoe dieper technologie doordringt, hoe crucialer de factor mens wordt. Ofwel hoe meer ‘high tech’, hoe belangrijker de ‘human touch’.
Binnen de Universiteit Twente benadrukt onderwijskundige en AI-expert Ilona Friso-van den Bos het belang van zélf doen. Je leert door te proberen, niet door het volledig aan AI over te laten. Tentamens, opdrachten, scripties, AI kan ze afvinken. Maar wie heeft daar nu echt iets van geleerd? De ‘human touch’ begint dus bij het leerproces zelf.
Het leerproces in plaats van de resultaten centraal stellen houdt de menselijke dimensie levend. Maar wie écht bestand wil zijn tegen de AI-tsunami, moet investeren in creativiteit. Juist creatieve professionals blijken het meest bestand tegen de AI-tsunami: mensen die niet simpelweg in patronen denken, zoals AI doet, maar patronen ter discussie stellen en nieuwe patronen ontwerpen. AI bouwt voort op wat er is. Mensen creëren iets dat nooit eerder bestond, door verbeeldingskracht, fantasie en moreel oordeelsvermogen. Daar schuilt onze kracht.
Niet voor niets traint ruimtevaartorganisatie NASA haar medewerkers expliciet in wat zij ‘authentic imagination’ noemen: het vermogen om oplossingen te ontwerpen vanuit diepgewortelde menselijke waarden en ervaringen. In het AI-debat duikt deze term, niet toevallig ook afgekort tot AI, steeds vaker op als tegenhanger van artificial intelligence.
Hoe slimmer onze AI-assistenten worden, hoe groter de behoefte aan menselijke tegenkracht. Want wanneer iedereen met AI kan werken, stijgt het gemiddelde niveau van output: we worden sneller, efficiënter en productiever. Maar schaarser worden juist de onverwachte invalshoeken, de morele afwegingen en de werkelijk nieuwe ideeën. Dat vraagt om investeren in onze eigen menselijke variant van AI: authentieke verbeeldingskracht.
Waar kunnen we beter leren nieuwe patronen, invalshoeken en ideeën te ontwerpen dan aan een ontwerp-gedreven universiteit als de Universiteit Twente? Willen we de studeercrisis keren, dan moet het onderwijs zich daarop richten: van brede kennis naar onverwachte perspectieven, van inleveropdrachten naar morele discussie, van meerkeuzetoetsen naar creativiteit.
Laat de AI-docent gerust verschijnen op de diploma-uitreiking; zolang studenten daar maar kunnen zeggen dat ze uiteindelijk het meeste hebben geleerd van menselijke colleges vol verbeeldingskracht, creativiteit en moreel oordeelsvermogen. Colleges waarin ze het zélf deden.
Eveline van Zeeland, Assistant Professor Design & Value Creation, Universiteit Twente
