Het mentale welzijn van jongeren staat onder druk. Sinds de coronapandemie is de situatie iets verbeterd, maar nog altijd heeft ruim tachtig procent van de studenten weleens last van gevoelens van angst of depressie, bleek uit onderzoek in november. Wat is daarin de rol van het onderwijs?
In een brief aan de Tweede Kamer schreef minister Letschert enkele weken geleden dat er een ‘ander perspectief’ nodig is op studentenwelzijn, omdat de individuele, zorggerichte manier van werken het onderwijs ‘overvraagt’. Volgens haar moet het onderwijs soms ook ‘nee’ durven zeggen tegen studenten. Daarmee sluit zij aan bij een advies van de Onderwijsraad.
Maar volgens de Landelijke Studentenvakbond moet de politiek ook kritisch kijken naar het onderwijs zelf. Samen met studentenorganisatie ISO en scholierencomité LAKS heeft de bond een brandbrief gestuurd naar de minister. Ze willen onder meer dat het bindend studieadvies wordt afgeschaft.
‘Er zijn structurele problemen in het onderwijs en de maatschappij waar jongeren de dupe van zijn’, stelt Maaike Krom, voorzitter van de LSVb. ‘Dat heeft niks met weerbaarheid te maken maar met de prioriteiten van de politiek.’
De minister stelt dat universiteiten en hogescholen zich moeten richten op onderwijs en niet de rol van psycholoog kunnen overnemen.
‘Daar zijn we het mee eens. De onderwijsinstellingen moeten niet verantwoordelijk zijn voor het mentale welzijn van studenten, dat is natuurlijk ook niet hun expertise. Maar dat betekent niet dat zij zich moeten terugtrekken. De problemen van studenten liggen immers deels in het onderwijs zelf.’
Wat moet er dan veranderen?
‘We zeggen al jaren dat het bsa te veel prestatiedruk veroorzaakt, terwijl het geen goed middel is. Onderwijs zou moeten draaien om leren en persoonlijke ontwikkeling, maar dat raakt soms ondergesneeuwd in de warboel van cijfers. De minister laat het aan de instellingen zelf over, maar dit is een structureel probleem. Als inmiddels uit onderzoek duidelijk blijkt dat het bsa niet werkt, dan moet je in de politiek stappen gaan zetten.’
Krom verwijst naar een omvangrijk onderzoek waaruit bleek dat de helft van de weggestuurde studenten de opleiding uiteindelijk wel succesvol zou hebben afgerond. Ook Zuyd Hogeschool schreef onlangs een kritisch rapport. Met name mannen zouden door het bsa benadeeld worden. Maar universiteiten zien er nog wel voordelen in: het zou werken als een stok achter de deur.
Inmiddels wil de Tweede Kamer dat de minister hierover in gesprek gaat met instellingen.
‘Dat is een goede start, maar het kan niet alleen bij een gesprek blijven. Het is onderdeel van een breder probleem, namelijk de prestatiedruk onder jongeren. De beste maatregel die nú genomen kan worden is afscheid nemen van het bsa.’
Jullie pleiten ook voor een vaste plek voor welzijn in het curriculum.
‘Er zijn al goede voorbeelden bij sommige instellingen, zoals mentorgroepen, waarin oudere studenten eerstejaars wegwijs maken. Maar het zou ook goed zijn als er meer inhoudelijke vakken over welzijn komen. Het probleem is dat veel van dit soort activiteiten extracurriculair zijn, maar daarmee bereik je niet altijd de studenten die er baat bij hebben.’
‘Daar ligt ook een rol voor het ministerie. Wat wij het liefst willen zien is dat het ministerie een minimum stelt: je moet ten minste dit-en-dit op orde hebben op het gebied van studentenwelzijn.’
Hoort enige uitdaging en prestatiedruk niet bij studeren?
‘We zeggen niet dat er geen enkele vorm van uitdaging mag zijn in het onderwijs, maar de druk ligt nu gewoon té hoog. Momenteel is er één maat en wie daarvan afwijkt moet een ingewikkeld traject doorlopen om een uitzondering te krijgen. Dat is een systeemprobleem en vraagt om een systeemoplossing.’
