‘Java is drie keer zo groot als Nederland, maar er wonen acht keer zoveel mensen’, geeft Ariyanto een globale indruk van zijn thuiseiland. ‘We moeten continu evenwicht zien te bewaren tussen de behoeften van de mens en het behouden van de biodiversiteit.’
Ariyanto is eigenlijk medewerker van het Indonesische ministerie van Bosbouw. Hij kwam hier op een beurs die zijn regering beschikbaar stelt voor medewerkers om hun kennis in hun vakgebied uit te breiden. Zijn promotieonderzoek naar bescherming van de Javaanse luipaard draagt de titel Spatially explicit conservation of the Javan leopards in human dominated landscapes.
De Javastraat is het enige dat Enschede aan zijn eiland van geboorte verbindt. De vraag waarom hij hier zit en niet daar, begrijpt hij volkomen. ‘Het komt vooral doordat ik samenwerk met hoogleraar Andrew Skidmore, die wereldwijd bekend is om zijn expertise in het combineren van ecologie en remote sensing. Daarnaast is het goed om hier in Europa een netwerk op te bouwen.’
Mens versus luipaard
De hoge bevolkingsdichtheid drukt zwaar op het leefgebied van de luipaard. Landbouw, bosbouw en uitbreiding van het wegennet vragen ruimte en dat gaat ten koste van het bos. Een resterende vijf procent van het eiland bestaat uit versnipperde stukken ongerepte natuur, waar de luipaard kan bestaan. Volgens de laatste schattingen zijn er in totaal zo’n 325 in het wild levende Javaanse luipaarden over. Ariyanto: ‘Ik heb er zelf nog nooit een in het echt gezien.’
Cruciaal voor het eiland
Niet zo lang geleden stierf die andere grote katachtige, de Javaanse tijger, al uit. Dat was een wake-up call voor de regering, weet Ariyanto. Sinds die tijd investeren ze meer in kennis voor biodiversiteitsbeheer, waarvoor overheidsmedewerkers studiebeurzen kunnen aanvragen. ‘De luipaard is cruciaal voor het eiland. De resten van een prooi vormen weer voedsel voor een enorme rijkdom aan aaseters en bio-organismen, waardoor de bodem beter wordt en er meer kan groeien. Andersom is de uitwerking ook duidelijk: als er geen predatie meer is, krijg je een wildgroei van prooidieren, wat leidt tot overbegrazing, erosie en biodegradatie. De luipaard staat aan de top van de voedselketen en is hét symbool voor natuurbehoud in Java.’
Dode luipaarden
Op internet zijn genoeg foto’s te vinden van gedode luipaarden om te begrijpen dat die wankele balans tussen mens en natuur vaak in het voordeel van de mens uitpakt. ‘Dieren houden zich niet aan erfgrenzen en als ze vee aanvallen raakt dat boeren natuurlijk direct’, legt Ariyanto uit. ‘Luipaarden worden afgeschoten, slachtoffer van stropers of illegale wildhandel. Het dier wordt vooral gezien als gevaarlijk.’
Tegenwoordig probeert de overheid mensen te overtuigen om minder ingrijpende maatregelen te nemen en begrip te tonen voor het dier. ‘We leggen ze uit dat als het slecht gaat met de luipaard, het uiteindelijk slecht zal gaan met de mens.’ De overheid zet in op voorlichting op scholen en in gemeenschapscentra. ‘We maken duidelijk dat een luipaard meestal op doorreis is. Als je ze met rust laat, trekken ze vanzelf verder.’
Vier pijlers
Het belangrijkste doel van Ariyanto’s onderzoek is manieren vinden waarop mens en luipaard vreedzaam kunnen samenleven. Om daarop beter regeringsbeleid te kunnen schrijven en dat theoretisch te onderbouwen, werkt Ariyanto bij de faculteit ITC aan zijn promotieonderzoek. Dat leunt op vier pijlers: identificatie van prooidieren en biodiversiteit, modelleren van prooidier-hotspots, voorspellen van luipaardverspreiding en ecologische corridors maken die de versnipperde leefgebieden met elkaar verbinden.
Ariyanto bracht met hulp van wildcamerabeelden uit Java ‘prooidierhotspots’ in kaart, gebieden waar relatief veel prooidieren leven en die dus potentiële leefgebieden zijn voor de luipaard. ‘Op die hotspotkaart zie je waar potentiële prooidieren voor luipaarden leven, zoals herten en wilde zwijnen. Daaruit bleek dat luipaarden het vaakst te zien zijn in gebieden met vijf of meer prooidiersoorten. Met die kennis kun je goede potentiële leefgebieden aanwijzen en er met corridors voor zorgen dat ze er kunnen komen. Met wildcamera’s hebben we kunnen zien dat ze ook bossen voor de houtbouw gebruiken als leefgebied en ook herstellende gebieden na herbebossing. Dat biedt mogelijkheden. Door die gebieden met natuurlijke doorgangen aan elkaar te verbinden kun je een groter verspreidingsgebied voor de luipaard creëren. Met voorlichting voor de bosbouwers en hun gemeenschappen kunnen we voorkomen dat de dieren worden afgeschoten.’
Naar huis
Op drie juni verdedigt Ariyanto zijn proefschrift. Daarna stapt hij met zijn gezin in het vliegtuig terug naar Java. Of hij zin heeft om terug te gaan? ‘Ik ben de drukte van Groot-Jakarta gewend, met 42 miljoen inwoners, dus Enschede was voor ons een oase van rust. Voor mijn vrouw en mezelf is het niet zo erg om terug te gaan, maar voor onze dochters iets moeilijker. Zij zijn hier opgegroeid en hebben hier vriendinnen. Maar ik heb ze verteld dat ze later overal naartoe mogen als ze gaan studeren.’
