Eind februari verklaarden de Verenigde Staten en Israël de oorlog aan Iran. De aanvallen
waren maandenlang voorbereid na oplopende spanningen tussen de landen, onder meer door het Iraanse nucleaire programma en zijn steun aan Hezbollah.
'In het begin werden alleen militaire en politieke doelen aangevallen', vertelt Peyman Jafari, zelf als vluchteling uit Iran naar Nederland gekomen. Hij is universitair docent geschiedenis en internationale betrekkingen aan de universiteit William & Mary in de Verenigde Staten en verbonden aan het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam.
'Maar na enkele dagen werden er ook civiele en economische doelen gekozen. Voorzieningen die belangrijk zijn voor de gewone bevolking werden geraakt, zoals ziekenhuizen, scholen en industrieën, maar ook universiteiten werden getroffen.'
Waarom werden universiteiten het doelwit?
'Het doel was waarschijnlijk om Iran economisch te verlammen. Iraanse universiteiten doen het met name goed in bèta en techniek. Ze staan op de wereldrangorde relatief hoog aangeschreven. De technische universiteiten zijn belangrijk voor bijvoorbeeld de olie- en staalindustrie. Dat zijn hoogontwikkelde industrieën die Iran onafhankelijk laten functioneren.'
'Een ander belangrijk doel is intimidatie. Iran is er trots op dat zij zoveel universiteiten heeft die goed scoren, dat het een ontwikkeld land is. Door universiteiten te bombarderen hoopte Trump het moraal van Iran te breken.'
Worden deze universiteiten ook ingezet voor militaire doeleinden,
zoals het bouwen van raketten?
'Dat is inderdaad wat Trump en Netanyahu zeggen. Het gaat dan om zogenoemd ‘dubbel gebruik’: kennis die zowel voor civiele als militaire doeleinden kan worden ingezet. Dat betekent echter niet dat universiteiten zomaar mogen worden aangevallen. De schade die burgers daardoor ondervinden is groter dan het eventuele militaire voordeel dat ermee wordt behaald. Zulke aanvallen zijn in strijd met het internationaal recht. Veel Israëlische, en ook Nederlandse universiteiten hebben banden met het leger, maar dat maakt ze nog geen legitiem militair doelwit.'
Hoe zwaar zijn de Iraanse universiteiten getroffen?
'Meer dan twintig universiteiten zijn aangevallen, waaronder bijna alle grote universiteiten in Teheran. Met name de technische universiteiten zijn zwaar gebombardeerd, omdat zij dus bijdragen aan de economische infrastructuur. Daarbij zijn collegezalen, laboratoria, bibliotheken, datacentra en andere gebouwen beschadigd geraakt. Ook de technologische universiteit van Sharif werd aangevallen, die vaak het MIT van Iran wordt genoemd.'
Wat betekent dat voor studenten?
'Studenten zijn getraumatiseerd. Afgelopen weken moesten alle lessen online plaatsvinden; nu zijn de collegezalen opgeblazen. Ze hebben zes weken lang elke avond zware bombardementen meegemaakt; zelfs als je niet gewond bent geraakt, doet dat iets met je. De studenten, die eerder door het eigen regime zijn aangevallen, worden nu ook door Israëlische en Amerikaanse bommen getroffen.'
Zou dat het Iraanse regime in de kaart kunnen spelen?
'Dat kan zeker, al blijft moeilijk te zeggen. Er is nu weinig contact met Iran; het internet ligt nog altijd plat. Maar het regime kan nu zeggen: zie je wel, de Amerikanen willen niet alleen het regime raken, maar het hele land. En studenten vragen zich af: hoe kunnen wij nog protesteren als onze universiteiten kapot worden geschoten? Die strijd wordt ondermijnd.'
'Het kan zorgen voor nationale eenheid. Mensen willen het land verdedigen, ook degenen die tegen het regime zijn. Maar ze blijven ook kritisch; zelfs tijdens de oorlog zijn de autoriteiten in Iran doorgegaan met arrestaties. Je kan zowel tegen de oorlog zijn als tegen het regime.'
Hoe snel kan herstel van het onderwijs plaatsvinden als de vrede wordt getekend?
'Dat kan jaren duren. Iedereen zal eerst de wonden moeten likken. Veel studenten zijn de stad uit gevlucht door de bommen. Komende weken zal men vooral bezig zijn met rouwen en puinruimen.'
'De kwaliteit van het onderwijs is aangetast. Studenten gaan nu de tentamenperiode in. Dat zal zwaar zijn. Ze moeten zich proberen te concentreren op hun tentamens terwijl de oorlog nog overal voelbaar is.'
Kunnen ze dan in het buitenland studeren?
'Dat deden ze graag, maar Trump heeft Iran en ook veel andere landen een totale visumstop opgelegd. Deze studenten, puur omdat ze Iraniër zijn, kunnen nu niet naar de Verenigde Staten om daar hun studie voort te zetten. Ook in Europa is het moeilijker voor Iraanse studenten geworden om een visum te krijgen.'
'Ik denk dat Iraanse studenten nu extra gemotiveerd zijn om het land opnieuw op te bouwen. Je ziet nu al studenten die zich aanmelden als vrijwilliger om aan het herstel te werken. Het zal moeilijk zijn, maar ze zijn gemotiveerd.'
