In en rond Enschede wonen zo’n duizend Iraniërs, van wie het merendeel student, promovendus of hoogleraar is aan de UT. Zij wachten gespannen op elke druppel informatie die onder de door het Iraanse regime opgelegde communicatieblokkade uit sijpelt. In Iran zijn mensen opnieuw massaal de straat op gegaan, terwijl de overheid probeert het protest de kop in te drukken door hard op te treden tegen de eigen bevolking.
‘Veel collega’s vragen me hoe het met mijn familie gaat, maar dat weet ik niet. Ik weet dat ze het goed bedoelen, maar de vraag maakt me erg verdrietig. De angst is verlammend. We slapen en eten slecht en het heeft grote invloed op ons dagelijks werk.’ Rezaei vertelt dat hij, doordat hij zich over de situatie heeft uitgesproken, het voor zichzelf moeilijker heeft gemaakt om terug te keren naar Iran, met het risico bij aankomst te worden gearresteerd. Toch kan hij niet zwijgen.
Turkse levenslijn
Het is inmiddels meer dan honderd uur geleden dat hij voor het laatst iets van zijn familie hoorde. En hij is niet de enige. Een vriend uit zijn geboorteplaats, vlak bij de Turkse grens, vormt zijn enige verbinding met wat er in Iran gebeurt. Die vriend wist een Turkse simkaart te bemachtigen en trekt soms de bergen in die de twee landen scheiden. Zo hoopt hij bereik te krijgen van Turkse telecomnetwerken die net over de grens reiken. ‘Via een Turks nummer kan hij dan berichten doorgeven. Maar hij neemt enorme risico’s. Het is de enige communicatielijn voor miljoenen mensen en hij kan onmogelijk alle verzoeken aan.’
De blokkade heeft ook praktische gevolgen voor Iraanse studenten in Enschede. Het is bijvoorbeeld onmogelijk om digitaal inschrijvingen te ondertekenen, geld over te maken of collegegeld te betalen. ‘Daardoor weten sommige studenten niet eens of ze hun studie kunnen voortzetten.’ Daarbovenop komt de verlammende angst dat familieleden het leven kunnen verliezen. Berichten over grootschalig geweld tegen demonstranten, met sterk uiteenlopende aantallen slachtoffers, maken de onzekerheid alleen maar groter. ‘We weten niet meer wat we moeten geloven. Maar je wilt je niet voorstellen dat je familie daar tussen zit.’
‘Wij hadden eerder vrouwenstemrecht dan Zwitserland.
Nu mag een vrouw niet eens zingen in het openbaar’
De huidige onrust is de nieuwste in een lange reeks opstanden sinds het Iraanse regime 47 jaar geleden strikte islamitische wetten invoerde. Een recent keerpunt was de dood van Mahsa Amini in politiehechtenis in 2022. Zij werd opgepakt omdat ze zich niet aan de kledingvoorschriften hield, zoals het correct dragen van de verplichte hoofddoek. ‘Onze vrouwen hadden jaren eerder stemrecht dan die in Zwitserland,’ zegt Rezaei trots. ‘Nu mag een vrouw niet eens in het openbaar zingen. Het is barbaars. We willen gewoon vrijheid van keuze. Als je geen hijab wilt dragen, moet je die af kunnen doen. Daar strijden we voor.’
Tot nu toe wist de Iraanse overheid protesten telkens de kop in te drukken door hard op te treden. Deze keer is het anders, denkt Rezaei. ‘We zien nu dat demonstranten symbolen van het regime aanpakken, hoofddoeken verbranden en standbeelden omverhalen. Op de paar beelden die naar buiten komen zien we mensen die de naam van de verbannen kroonprins scanderen.’
Europees model
De oudste zoon van de afgezette sjah, kroonprins Reza Pahlavi, heeft geen persoonlijke ambitie om monarch te worden. Bij een machtswisseling wil hij het land naar een vrije, seculiere democratie leiden, of dat nu met herstel van de monarchie is of als republiek. Rezaei heeft daar zijn eigen ideeën over, maar staat open voor verandering. ‘Ik en vele anderen zouden graag een Europese bestuursvorm zien. Een constitutionele, parlementaire monarchie zoals in Nederland zou voor mij prima zijn. Zolang het maar seculier is, met een scheiding tussen religie en staat, en zolang mensen zelf kunnen beschikken over hun lot.’
Propaganda
In veel mediaberichten klinkt de vrees dat een val van het regime een machtsvacuüm veroorzaakt, waarna rivaliserende groepen naar de wapens grijpen en een burgeroorlog uitbreekt. Rezaei denkt dat het niet zo’n vaart zal lopen. ‘Dat is propaganda. Ja, Iran kent meerdere etnische groepen, maar we zijn een hoogopgeleide samenleving en we zijn het vechten en de angst zat. Ik geloof dat we ons kunnen verenigen en ons land kunnen laten opbloeien.’
Demonstratie op de campus
Rezaei hoopt dat zoveel mogelijk media-aandacht wereldleiders aanspoort om de druk op het regime op te voeren en verandering af te dwingen. Hij was onlangs nog bij een demonstratie in Den Haag en ook op de campus van de UT worden acties voorbereid. Of hij zelf snel terug wil naar Iran? ‘Elke Iraniër wil dat.’
