Rathenau waarschuwt voor onverantwoord AI-gebruik in de wetenschap

20 / 05 / 2026 | Hoger Onderwijs Persbureau | Naomi Bergshoeff

Er moeten dringend richtlijnen komen voor de omgang met AI in de wetenschap, stelt het Rathenau Instituut. Verkeerd gebruik ‘ondermijnt de betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis en het vertrouwen in de wetenschap’.

De oproep is een reactie op een bericht in de Volkskrant, waarin wordt uiteengezet hoe AI de wetenschap in verschillende vakgebieden vooruithelpt. Zo kan AI bijvoorbeeld in de paleografie worden ingezet om sneller en nauwkeuriger teksten te dateren en te bepalen door wie ze zijn geschreven.

Maar er kleven veel risico’s aan AI, waarschuwt het Rathenau Instituut. Generatieve AI, zoals ChatGPT, zet ‘centrale wetenschappelijke waarden onder druk’, zoals integriteit, onafhankelijkheid en betrouwbaarheid. Het Rathenau Instituut ziet ook een grote opkomst van door AI gegenereerde nepartikelen. Er moeten dus snel heldere regels komen.

Opsporen onderzoek

Volgens een enquête van wetenschappelijke uitgeverij Elsevier, eind vorig jaar, gebruikt inmiddels zo’n 58 procent van de wetenschappers een vorm van kunstmatige intelligentie. Het wordt vooral ingezet bij het opsporen van recent onderzoek en het verzamelen van literatuur.

Het Rathenau Instituut roept universiteiten en andere kennisinstellingen op om duidelijke richtlijnen vast te stellen. Bovendien werpt het de fundamentele vraag op: ‘wat voor wetenschap wensen we eigenlijk, met of zonder generatieve AI?’

Gedragscode

Overigens werkt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) momenteel aan een nieuwe gedragscode wetenschappelijke integriteit. Afgelopen najaar verscheen een conceptversie. Ook kunstmatige intelligentie komt hierin aan bod.

‘Gebruik alleen technologieën waarvan de functionaliteit bekend en wetenschappelijk gevalideerd is’, staat in de conceptcode. Dat is lastig bij AI-programma’s zoals ChatGPT en Perplexity, waarbij vaak onduidelijk is op welke bronnen ze zich baseren en hoe data worden verwerkt.

De nieuwe gedragscode zal gelden voor zowel universiteiten als hogescholen en moet in het najaar van kracht worden, aldus de KNAW.

Recommended

Hoe UT-docenten hun toetsing ‘AI-proof’ maken

AI-bestendige toetsing ontwerpen, daarover spraken gisteren enkele tientallen UT-docenten in het Learning & Teaching Lab in de Citadel. ‘We hebben het uiteindelijk over de geloofwaardigheid van onze diploma’s.’

How UT teachers are making their assessments ‘AI proof’

Several dozen UT lecturers gathered yesterday in the Learning & Teaching Lab in the Citadel to discuss how to design assessments that are resilient to AI. ‘Ultimately, this is about the credibility of our diplomas.’

AI voor je scriptie? ‘Het heeft geen zin om het te verbieden’

De toon in landelijke dagbladen is tamelijk alarmistisch: de intrede van kunstmatige intelligentie zet het hoger onderwijs op meerdere vlakken onder druk. UT-deskundigen Ilona Friso-van den Bos en Maarten Renkema duiden de ontwikkelingen en breken een lans voor AI-geletterdheid en het opzoeken van de worsteling als student.

AI for your thesis? 'It makes no sense to ban it by definition'

The tone in national newspapers is quite alarmist: the introduction of artificial intelligence is putting pressure on higher education in several areas. UT experts Ilona Friso-van den Bos and Maarten Renkema explain the developments and make a case for AI literacy and embracing the struggle as a student.

AI-statement UT: ‘Doen beroep op gezond verstand’

De UT kwam woensdag met een statement over kunstmatige intelligentie. Hierin verbiedt of stimuleert de universiteit het gebruik van AI niet. We moeten ‘samen ontdekken hoe we AI verantwoord kunnen inzetten’.

UT’s AI statement: ‘Appealing to common sense’

On Wednesday, UT released a statement on artificial intelligence. The university neither bans nor actively promotes the use of AI. Instead, it calls for a collective effort to explore responsible applications.

UT-docenten willen AI inzetten, maar missen kennis

Docenten van de UT willen vaak wel AI gebruiken, maar weten niet hoe. Dat blijkt uit onderzoek van UT’ers Mohammadreza Farrokhnia, Alieke van Dijk en Saba Soleimani, dat ze hielden onder zeventig docenten en vijf opleidingsdirecteuren.

UT-lecturers keen to use AI, but lack know-how

Lecturers at the University of Twente (UT) are generally open to using AI, but many do not know how to do so effectively. This is the conclusion of a study conducted by UT researchers Mohammadreza Farrokhnia, Alieke van Dijk and Saba Soleimani. They surveyed seventy lecturers and five programme directors.