Horizon Europe beperkt zich al lang niet meer alleen tot Europa. In vijf jaar tijd zijn veertien niet-EU-landen toegetreden tot het onderzoeksprogramma, dat jaarlijks ruim 13 miljard euro aan wetenschappelijk onderzoek spendeert. Eerder deze maand bereikte de EU nog een deal met Australië.
Mogelijk sluit binnenkort ook Kazachstan zich aan, liet Commissievoorzitter Ursula von der Leyen vandaag weten. Daarnaast zal het land waarschijnlijk toetreden tot het uitwisselingsprogramma Erasmus+.
Autoritair
Kazachstan is het grootste land in Centraal-Azië, al telt het maar zo’n 21 miljoen inwoners. Het was decennialang onderdeel van de Sovjet-Unie, maar is sinds 1991 een zelfstandige staat. Tot 2019 stond het land onder het autoritaire bewind van Noersoeltan Nazarbajev. Zijn opvolger, Kassim-Zjomart Tokajev, kwam via verkiezingen aan de macht, al is het maar de vraag hoe democratisch die verkiezingen waren.
De Academic Freedom Index beoordeelt jaarlijks de mate van academische vrijheid in landen. Landen krijgen daarbij een score tussen de 0 en 1 punt. Nederland scoorde dit jaar 0,76 punten. Kazachstan slechts 0,33. Dat betekent dat onderzoekers maar beperkt de vrijheid hebben om zelf te bepalen wat ze onderzoeken en waarover ze lesgeven. Ze kunnen zich niet altijd vrij uitspreken over gevoelige onderwerpen.
Strategische belangen
Tóch gaat het land mogelijk toetreden tot Horizon. Volgens de EU vinden er momenteel politieke hervormingen plaats in Kazachstan. Zo werd via een referendum een nieuwe grondwet aangenomen. Critici stellen echter dat deze wet de macht van de president juist verder vergroot en het land verder zal doen afglijden naar autoritarisme. Desondanks spreekt de EU haar waardering over de hervormingen uit.
Het is niet de eerste keer dat een land met beperkte academische vrijheid betrokken wordt bij Europese programma’s. Naast de uitwisseling van kennis en talent dienen dit soort samenwerkingen ook strategische belangen. Zo vinden er momenteel ook gesprekken met India plaats, waar de academische vrijheid zwaar onder druk staat, en ook Egypte doet mee, ondanks zorgen over corruptie, democratie en academische vrijheid.
