Nog geen jaar geleden voerde het kabinet-Schoof een harde strijd tegen de toestroom van internationale studenten. Toenmalig onderwijsminister Eppo Bruins wilde minder Engelstalige opleidingen en moest ook flink bezuinigingen.
Maar de Nederlandse politiek is veranderlijk. Begin dit jaar presenteerden D66, VVD en CDA een coalitieakkoord met daarin de afspraak om de teugels weer te laten vieren. De coalitie wil de bezuinigingen terugdraaien en maakt zich ook niet meer zo druk om Engelstalige opleidingen.
Talent
Wordt alles dan weer als vanouds? Nee. Het kabinet wil nog steeds de internationale instroom beheersen. Niet met regels of minder geld, maar via bestuurlijke afspraken met de onderwijsinstellingen, schreef onderwijsminister Rianne Letschert een paar weken geleden aan de Tweede Kamer. Maar hoe dan?
Het hoger onderwijs krijgt 154 miljoen euro voor een ‘talentstrategie’, is het idee. Daarmee kan het buitenlandse studenten hierheen halen voor vakgebieden waar Nederland behoefte aan heeft. Voorbeelden geeft het kabinet niet, maar je kunt denken aan de technische opleidingen. Meer internationals in de ene sector betekent minder in de andere.
Zelfregie afgezwakt
Het idee om dit met bestuurlijke afspraken te regelen komt niet uit de lucht vallen. Universiteiten en hogescholen protesteerden fel tegen de plannen van het vorige kabinet. Strenge regels voor Engelstalig onderwijs zouden voor grote onzekerheid zorgen. Als er echt iets moet gebeuren aan de instroom van buitenlandse studenten, zeiden de onderwijsinstellingen, laat het dan aan ons over.
Ze deden een voorstel voor ‘zelfregie’, waarin ze met elkaar afspraken maakten om de instroom te beheersen. Het moest genuanceerd en weloverwogen gebeuren, vonden ze.
De vraag is wat ervan terechtkomt. Toen ze hun plannen twee jaar geleden presenteerden, klonken zowel hogescholen als universiteiten heel stellig over hun intentie om de internationalisering “in balans” te brengen. Maar met het aantreden van een ‘vriendelijker’ kabinet, hebben hogescholen en universiteiten die zelfregie direct afgezwakt.
Psychologie
Universiteitenkoepel UNL beloofde eerst nog om Engelstalige opleidingen psychologie, economie en bedrijfskunde naar het Nederlands om te zetten. Maar op de dag dat de coalitie bekendmaakte dat de taaltoets verdwijnt, trok UNL die belofte in.
Hogescholen hebben er geen nieuwsbericht over gepubliceerd, maar ingewijden vertellen dat ook zij een belangrijk deel uit hun plan voor zelfregie schrappen. Zo beloofden hogescholen voortaan samen te beslissen welke nieuwe Engelstalige hbo-opleidingen er mogen komen. Ze hadden er zelfs een nieuwe overlegstructuur voor opgetuigd. Maar dat gaat dus niet door.
Maximale instroom voor universiteiten
Waar gaat minister Letschert dan afspraken over maken? Wat voorlopig wel overeind blijft – in elk geval op papier – is de zelfgekozen bovengrens aan het aantal buitenlandse bachelorstudenten bij universiteiten. Twee jaar geleden beloofden zij om jaarlijks niet meer dan 16.766 studenten toe te laten. Nu bevestigt een woordvoerder van UNL dat die grens in principe blijft. Die grens ligt elf procent onder de piek van 18.700 buitenlandse bachelorstudenten in 2022.
Het getal 16.766 klinkt bijzonder precies, tot op de student nauwkeurig. Toch is het zeker niet zo hard. De dertien universiteiten hebben allemaal een eigen target, zegt UNL, maar de koepel wil die getallen niet openbaar maken. Je kunt individuele instellingen dus nergens op afrekenen.
Bovendien zijn er géén afspraken gemaakt over de instroom van masterstudenten. Als er minder bachelorstudenten komen, zal dat misschien wel doorwerken in de masteropleidingen, maar dat is nog niet zeker. Tot nu toe stijgt de masterinstroom elk jaar.
Beperkingen per opleiding
De universiteiten hebben wel meer mogelijkheden gekregen om de instroom van buitenlandse studenten te sturen, maar die hebben weinig met bezuinigingen of populistische politiek te maken. Daar vroegen ze zelf al jaren om.
Op zeventien Engelstalige bacheloropleidingen zit nu een numerus fixus voor de anderstalige (lees: Engelstalige) track. Het idee is dat ze dan specifiek de buitenlandse instroom kunnen begrenzen, zonder de toegankelijkheid voor Nederlandse studenten te schaden. Vroeger was het ‘alles of niets’. Een numerus fixus gold altijd voor de hele opleiding, zodat Nederlandse studenten in de selectie moesten concurreren met studenten uit de hele wereld.
Maar werkt dit echt als een beperking? De zeventien opleidingen met trackfixus laten samen al bijna achtduizend studenten toe (niet alleen internationals), maar er zijn nog talloze Engelstalige opleidingen zonder fixus. Die kunnen de buitenlandse instroom helemaal niet beperken: iedereen met de juiste papieren kan zich aanmelden.
Het wordt daarom nog behoorlijk ingewikkeld voor universiteiten om hun eigen targets te halen. UNL zal ze er niet op afrekenen, zegt de woordvoerder. Als ze het ene jaar te veel studenten toelaten, zullen ze hun best doen om het jaar erop iets lager uit te komen.
Geldkraan
Het is de vraag welke rol de minister hierin gaat spelen. Dat zal moeten blijken uit de nieuwe bestuurlijke afspraken. Zonder de landelijke ‘taaltoets’ voor Engelstalige bacheloropleidingen heeft ze weinig dwangmiddelen.
Wel kan ze, net als toenmalig minister Bruins, de geldkraan dichtdraaien als instellingen zich niet aan hun afspraken houden. Ze kan zeggen: dit bedrag krijgen jullie en geen cent meer. Als de instellingen er dan toch overheen gaan, moeten ze de kosten zelf dragen.
Op de langere termijn kan de overheid het hele speelveld veranderen met een nieuwe manier van bekostigen. Het kabinet wil de financiering van het hoger onderwijs ‘stabieler’ maken, oftewel minder afhankelijk van het aantal studenten. Dan maken de instellingen dus ook minder ‘winst’ op buitenlandse studenten.
Maar dat is toekomstmuziek. Misschien zijn we al drie of vier kabinetten verder voordat er een wetsvoorstel ligt. Letschert kan alleen maar afspraken maken en hopen dat haar opvolger die afspraken respecteert.
numerus fixus voor Engelstalige tracks blijft bijna overal staan
In december maakten instellingen bekend op welke Engelstalige tracks ze een fixus wilden zetten en uit een rondgang blijkt dat de meeste die instroombeperking handhaven. Het gaat om één hbo-opleiding en zestien wo-opleidingen.
Ze houden overigens ver uiteenlopende grenzen aan: van maximaal 75 studenten voor de Engelstalige fysiotherapieopleiding van de Hanze Hogeschool in Groningen tot maximaal 900 studenten voor de European Law School aan de Universiteit Maastricht.
Alleen de TU Delft wil een fixus afschaffen bij de Engelstalige variant van de opleiding nanobiologie, bevestigt een woordvoerder. Het aantal inschrijvingen ligt daar namelijk al een paar jaar onder het vastgestelde maximum.
