Nee, het is niet de 1250 vierkante meter aan cleanrooms die een upgrade krijgt, noch de 1000 vierkante meter aan andere specialistische labruimtes. ‘We gaan de gebouwgebonden installaties en de regelapparatuur renoveren’, legt supervisor facilities Eddy Ruiter uit. ‘We noemen het ook wel het brein en het hart van het gebouw.’
‘Meer machine dan gebouw’
Sinds de bouw van het NanoLab in 2008 draaien die installaties 24 uur per dag, zeven dagen in de week. ‘Er gaan allerlei gassen en chemicaliën doorheen. Als we volgend jaar de onderdelen vervangen, dan is het al meer dan achttien jaar operationeel’, vertelt technical facillity manager Henk-Jan de Haan. De voorbereidingen op de werkzaamheden zitten al geruime tijd in de pijplijn. ‘Hoe langer in de lucht, hoe groter het afbreekrisico en hoe kwetsbaarder we zijn voor ongeplande stilstand. Daarom zijn de onderdelen aan vervanging toe.’
Het is als een ketting, leggen de heren uit. ‘Als een luchtbehandelingskast niet naar behoren werkt, dan heeft dat direct effect op de rest. De sterkte van de gehele ketting wordt bepaald door de zwakste schakel’, aldus De Haan. ‘Gaat er één onderdeel van die ketting kapot, dan is de cleanroom géén cleanroom meer. Dat is het pas als álle onderdelen functioneren’, vult Ruiter aan. ‘Het NanoLab is eigenlijk meer een machine dan een gebouw.’
Van cleanroom tot machinekamer
Zodoende de bittere noodzaak voor vervanging én daarmee het toekomstbestendig maken van het lab. Wat er op stapel staat? Dat laten Ruiter en collega Jaap ten Hoopen zien tijdens een rondleiding. Eerst langs de labs en cleanrooms, waar wetenschappers aan het priegelen zijn op niveaus die niet met het blote oog te zien zijn. Ruiter wijst naar het plafond. ‘Dat zijn de Fan Filter Units met HEPA-filters, die zuiveren de lucht en maken een cleanroom een cleanroom. Ze worden vervangen voor nieuwere Fan Filter Units met betere HEPA-filters. Daarnaast krijgen ook de luchtbehandelingskasten nog energiezuinigere motoren.’
Eddy Ruiter bij de regeltechniek.
Ruiter en Ten Hoopen laten vervolgens de uithoeken van het gebouw zien waar de wetenschappers niet komen. Gigantische machinekamers, met aan de zijkant de kasten met daarin de regeltechniek. ‘De huidige techniek is out-of-date en wordt straks niet meer ondersteund’, zegt Ten Hoopen. ‘De nieuwe software is een sprong vooruit, alsof je van Windows 7 naar Windows 11 gaat.’ Ruiter laat terloops vallen dat hij het softwarematige stukje het spannendste onderdeel vindt van de renovatie. Zijn collega stelt hem en de verslaggever van dienst gerust. ‘Komt wel goed, ik heb er al even mee gewerkt.’
Verduurzaming
In diezelfde ruimte, achter twee grote deuren, staat een gasketel die de bevochtiging in het gebouw regelt. ‘De universiteit wil gasloos worden, dus deze gaat eruit en vervangen we voor een nieuw bevochtigingssysteem’, aldus Ruiter, die vertelt dat er nog een extra duurzaamheidsslag gemaakt wordt. ‘Door alle apparatuur hier zit er eigenlijk te veel warmte in dit gebouw. We willen de installatie aanpassen, zodat Carré de warmte die we hier te veel hebben kan gebruiken. Een win-winsituatie.’
De gasketel die vervangen wordt.
Enkele deuren verder – en met beschermende kleding aan – staan we drie meter boven diezelfde wetenschappers die we net aan het werk zagen. Hier wordt de frisse buitenlucht richting de cleanrooms gestuwd – en de ‘gebruikte lucht’ weer via de karakteristieke schoorstenen naar buiten gepompt.
Belangen van gebruikers
De filtersystemen vervangen, dat is het meeste werk. ‘Dat bepaalt uiteindelijk het tempo van de gehele upgrade’, aldus Ruiter. Want de spreekwoordelijke olifant in de cleanroom: de upgrade van al deze systemen betekent dat de gebruikers van het NanoLab acht weken geen gebruik kunnen maken van de systemen. ‘De huidige planning is dat de werkzaamheden medio 2027 plaatsvinden. Daar zijn we samen met Campus & Facility Management, waar projectmanager Dennis Groener in de lead is, een planning voor aan het maken. Maar alles moet zich nog uitkristalliseren’, vertelt NanoLab-directeur Rob Legtenberg.
Het is een kwestie van balanceren van belangen, weet de directeur. ‘We hebben een bedrijfsmatig gebouw op de campus, waar wetenschappers, bedrijven en NanoLab-staf dagelijks werkzaam zijn. En die partijen tezamen met de betrokken toeleveranciers en onderhoudspartijen hebben alle hun eigen belangen. We hebben vroegtijdig geïnventariseerd, maar communicatie zal ontzettend belangrijk blijven.’
Immers, de upgrade is uiteindelijk in ieders belang, zeggen ze. Om te voorkomen dat er cruciale systemen op termijn uitvallen, om te verduurzamen, om het lab toekomstbestendig te maken, en om uit te kunnen breiden met nieuwe apparatuur. ‘Daar zijn we uiteindelijk allemaal bij gebaat’, aldus Legtenberg.
Opnieuw in de technische ruimte boven de cleanroom.
