Laten we beginnen bij het begin, jullie onderzoeken hoe gewapende conflicten invloed hebben op de waterzekerheid…
Özerol: dat klopt, de afgelopen zes jaar maakten we een inventarisatie van hoe water als pressie- en onderhandelmiddel wordt gebruikt in conflicten en ook hoe dat de lokale volksgezondheid beïnvloedt. Onze focus lag daarbij vooral op Palestina, Irak, Jemen en Syrië.’
Schillinger: ‘In het Midden-Oosten is water een schaars goed. Vanuit humanitaire hulporganisaties zijn al langer verhalen bekend hoe milities en strijdersgroepen het gebruiken om hun zin door te drijven en wat voor invloed oorlog op watervoorraden heeft. Die verhalen hebben we geverifieerd, zodat het nu vastligt als wetenschappelijk onderzocht feit. Ik zoek voornamelijk naar praktische toepassingen van die kennis.’
Kun je daar voorbeelden van geven?
Özerol: ‘In het Midden-Oosten gebruiken ze voornamelijk ontzoutingsinstallaties om zeewater om te zetten in drinkwater. Je hebt daar vier factoren nodig voor waterzuivering: personeel, infrastructuur, energie en behandelstoffen. Die kunnen allemaal doelwit van oorlogsdreiging zijn. Heel concreet: onlangs zagen we dat de Amerikaanse president dreigde zulke installaties van Iran te bombarderen.’
Schillinger: ‘Het is heel breed inderdaad: als personeel van waterzuiveringsinstallaties op de vlucht slaat is de kennis weg en komt de boel stil te liggen. Verder heb je te maken met onderbreking van toevoer van waterbehandelingsstoffen, letterlijk schade aan de buizen en waterzuiveringsapparatuur door raketinslagen of simpelweg stilval door grotere stroomuitval in den lande. Maar het grootste probleem, hebben we gezien, is watervervuiling door lekkage van vervuild water in drinkwater. Zo heb je binnen no-time een gezondheidsrisico.’
Wat was de opzet van de NAVO-workshop?
Özerol: ‘De workshop was onderdeel van het NAVO-programma Science for Peace and Security. De bedoeling was om ideeën en oplossingen bij elkaar te brengen rondom wereldwijde milieuveiligheid, in dit geval hoe militaire activiteiten bijdragen aan drinkwatervervuiling. Het project is bedoeld om strategieën en technische oplossingen te bedenken om drinkwaterbronnen te beschermen. Het programma was behoorlijk vrij. Eigenlijk was alle input welkom.’
De conferentie werd mede georganiseerd door de Universiteit van Donetsk. Hoe vertaalt zich dit naar de Oekraïne?
Özerol: ‘De Oekraïne is een heel ander verhaal dan het Midden-Oosten. Water is daar niet schaars, dus wordt het minder als troefkaart gebruikt. Maar de oorlog heeft natuurlijk wel dezelfde invloed op al die andere factoren die Juliane net noemde.’
Schillinger: ‘Oekraïne is veel meer industrieel ingericht. Een raketaanval op een industrieterrein kan de omgeving flink vervuilen, bijvoorbeeld doordat chemisch afval in het water terecht komt. Wat me opviel was dat er veel bijdragen waren over het technische aspect van waterzuivering: hoe behandel je vervuiling, hoe krijg je de grond weer schoon.’
Kenmerk van een conflictgebied lijkt dat niets gaat zoals gepland. Daar kun je dan toch niet echt vast beleid op voeren?
Özerol: ‘Dat klopt. Daarom doen we aanbevelingen om de gevolgen zo goed mogelijk in te verzachten. Natuurlijk wil je dat het sowieso niet nodig is. De oplossing zou eigenlijk heel simpel moeten zijn: voer gewoon geen oorlog. Maar de realiteit is nu eenmaal anders.’
Schillinger: ‘We willen vooral inzetten op ‘anticiperend handelen’. Als je weet dat een ontstane situatie kan escaleren terwijl er waterinstallaties in het gebied zijn, wil je kijken hoe je die zo goed mogelijk kunt beschermen. Een probleem in zulke gebieden is vaak dat mensen naar een centraal waterpunt toekomen, waarvan de waterkwaliteit niet meer wordt gecontroleerd. Je kunt gezondheidsproblemen voorkomen door waterzuiveringskits voor thuis uit te delen. Of in ieder geval bewustwordingscampagnes uitvoeren om te zorgen dat mensen hun water eerst koken voor gebruik.’
Wat leverde de workshop op?
Özerol: ‘We legden contacten met andere experts en we onderzoeken of het zin heeft om een voorlichtingsboek samen te stellen met input vanuit al deze hoeken. Verder werd duidelijk dat er mogelijkheden zijn vanuit HORIZON Europe, met beurzen gericht op hulp aan Oekraïne. Omdat mijn expertise vooral in het Midden-Oosten ligt, zou dat meer iets voor Juliane zijn.’
Schillinger: ‘De workshop werd mede georganiseerd door het ministerie van Milieu van de Duitse staat Baden-Württemberg. Er is dus vanuit Europa ook steeds meer aandacht voor veiligheid van waterinstallaties.’
Wat gaat de UT ervan merken?
Özerol: ‘We zijn ondertussen ook bezig met een project Deep Adaptation in the Dutch water sector, waar we scenario’s onderzoeken hoe we toegang blijven houden tot schoon drinkwater als de samenleving instort. En we zijn al begonnen met een interdisciplinaire masteropleiding Humanitarian Engineering, waar we dit soort uitdagingen behandelen.’
