De toekenning van onderzoeksbeurzen loopt normaal via een uitgebreid beoordelingsproces. De commissie, die uit een aantal leden bestaat, lezen alle ingediende voorstellen, rangschikken op basis van een aantal criteria en kennen hier cijfers aan toe. De voorstellen met het hoogste gemiddelde cijfer krijgen uiteindelijk een beurs.
Dat wil decaan Boudewijn Haverkort voortaan anders doen. ‘Naar mijn mening zorgt deze manier van verdeling voor ‘schijn-objectiviteit’, zegt hij. ‘Reviewers, zoals wij de commissieleden noemen, zijn niet altijd neutraal of objectief. Ze kunnen affiniteit hebben met bepaalde onderzoeksthema’s of kennen de onderzoekers van eerder succesvolle voorstellen. Daarnaast zullen reviewers de onderwerpen soms te snel beoordelen als een ‘vreemd idee’. Terwijl het juist belangrijk is om buiten de normale kaders te kijken en te denken’, zegt Haverkort. Daarnaast verwijst hij naar een wetenschappelijk onderzoek waar hij aan mee werkte over de voordelen van loting.
Loting met pingpongballetjes
Volgens de decaan, die initiatiefnemer is van de loting, maken jonge onderzoekers met onverwachte en gekke ideeën op de traditionele manier minder kans op een beurs. ‘Je ziet dat zij er nauwelijks tussen komen, omdat ze concurreren met gevestigde namen. Om het voor iedereen eerlijker te maken, kiezen wij daarom voor een publiekelijke loting’, zegt Haverkort. ‘We hebben de pingpongballetjes al in huis.’
Die balletjes belanden tegelijk in een glazen kom. De 26 ingediende voorstellen krijgen elk een nummer. ‘We nodigen een onafhankelijk persoon uit om de loting te verrichten. Deze UT’er trekt tien balletjes met daarop een geschreven getal, een voorstelnummer. Wordt het nummer van jouw onderzoek getrokken? Dan krijgt dat onderzoek een voucher van 45.000 euro’, legt Haverkort uit. Deze aanpak zorgt volgens hem voor transparantie, gelijke kansen en meer vertrouwen. ‘We hebben onze jonge onderzoekers recent aangenomen aan de UT, omdat we denken dat ze goed werk kunnen leveren. Dat vertrouwen onderstrepen we met deze werkwijze. Een ander voordeel is dat deze methode kostenbesparend is, want er is geen commissie nodig die veel tijd besteedt aan de beoordeling.’
Initiatieven moeten wel aan een aantal basiseisen voldoen, volgens Haverkort. Zo moet het onderzoek aansluiten bij een van de vier impactdomeinen van de UT: klimaat, gezondheid, veiligheid of chiptechnologie. Daarnaast moeten de onderzoekers jong zijn (maximaal zeven jaar nu hun promotie) en afkomstig uit twee verschillende vakgroepen. De twee vice-decanen toetsen of de voorstellen aan deze voorwaarden voldoen, zonder de inhoud te beoordelen.
Eerlijkheid boven excellentie
Gaat loten niet ten koste van excellentie? Goede onderzoeken of een met een grotere kans op succes kunnen immers afvallen. ‘Dat kan inderdaad gebeuren, maar dat nemen we voor lief. Deze manier van toewijzen, biedt iedereen eerlijke en gelijke kansen.’
Binnen zijn faculteit hoort Haverkort weinig weerstand tegen de nieuwe methode, al kent hij de kritieken. ‘In den lande zeggen onderzoekers weleens: wij kunnen beter onderzoeken selecteren dan gooien met een dobbelsteen. Je merkt dat deze groep minder openstaat voor de argumenten achter loting.’
Tilburg als voorbeeld
Haverkort noemt zichzelf ‘ambassadeur van loten’ en voerde het systeem jaren geleden al in als decaan aan de Tilburg University. Toen hij vorig jaar aantrad aan de UT, legde hij het initiatief snel op tafel van het faculteitsbestuur. ‘Het bestuur was positief. In Tilburg zagen we namelijk dat mensen zich minder afgewezen voelden na een loting dan na een commissiebesluit.’
Volgens Haverkort zorgt loting voor minder competitie en meer onderlinge gunfactor. ‘Bij een positieve uitslag waren onderzoekers blij voor elkaar. Ik hoop dat dit op de UT ook ontstaat.’
Tegelijkertijd plaatst hij een kanttekening, want loting is niet voor alle vouchers geschikt. ‘Het gaat dit keer om relatief kleine bedragen, die bedoeld zijn als opstapje.’ De lotingsprocedure geldt voorlopig als pilot. Na evaluatie wordt besloten of het een vervolg krijgt. ‘Woensdagmiddag wil ik vooral sfeer proeven en horen wat jonge onderzoekers ervan vinden. Als ik zie dat dit systeem bevalt, dan is dat een stap voorwaarts. Misschien werkt dit model in de toekomst ook voor andere faculteiten’, aldus Haverkort.
De loting van de onderzoekvouchers is toegankelijk voor publiek en vindt woensdag 4 februari om 16:00 uur plaats in het Educafé.
