De titel van de conferentie – er was nog een aansluitende workshopronde – luidde ‘Courage’. Niet voor niets gekozen door de organisatoren. Zo luidt immers ook het lustrumthema van de UT dit jaar. Het UT Peace Center organiseerde hun eigen invulling van ‘moed’.
Dat is voor deze groep pacifistische studenten en medewerkers met name het tegengeluid tegen militarisering van de universiteiten. Hun vrees is dat universiteiten onder druk komen te staan om mee te gaan in de forse investeringen in defensie. Zo claimde de groep eerder het Educafé als locatie voor bijeenkomsten over dit thema. Tevergeefs overigens, het werd een studieruimte.
Woensdagmiddag waren twee externe sprekers uitgenodigd om over militarisering aan de universiteit te praten. Politicologe Neta Crawford (University of St Andrews) en filosofe Yolande Jansen van de Universiteit van Amsterdam. Zo’n zestig aanwezigen kwamen luisteren in Waaier 3.
‘Bereid je voor op vrede’
Crawford begon over wat ze omschreef als ‘mobilisatie op planetaire schaal’. ‘Vanuit de NAVO is de angst tweeledig: een aanval van Rusland en de dreiging van China ten opzichte van Taiwan – en alle lidstaten verhogen hun militaire uitgaven. Hun geijkte respons: aanvallen diep in vijandig gebied.’ Het heersende adagium is namelijk afschrikking. ‘If you want peace, prepare for war’, zo beschreef Crawford. ‘Terwijl je het ook anders kan stellen: If you want peace, prepare for peace.’
Volgens Crawford hebben zowel Rusland en China nu niet de intentie noch het vermogen om een grootschalig conflict aan te gaan. En met een historische verwijzing onderstreepte ze het belang van vredesonderzoek. ‘Met name in de vorige eeuw ontstonden veel van deze onderzoekscentra. In de jaren tachtig was er onderzoek naar een nucleaire winter. Toen Reagan en Gorbatsjov leerden over dit onderzoek, trokken ze hun conclusies over het afbouwen van hun kernwapenarsenaal.’ Het zegt volgens haar veel over het belang van vredesonderzoek. ‘Onafhankelijk van welk ministerie dan ook, veranderden vredesonderzoekers de wereld.’
Verantwoordelijkheid universiteiten
UvA-filosoof Jansen ging wat dieper in op de rol van de universiteiten zelf. Want de militarisering zet een en ander onder druk, legde ze uit. ‘Neem bijvoorbeeld het rapport van de AWTI, met de oproep om het hele kennisecosysteem te mobiliseren voor defensie. Bovendien zijn er plannen om dual use-toepassingen makkelijker mogelijk te maken binnen het Europese Horizon-programma, vanaf 2028. Daarbij is de lobby vanuit de wapenhandel in Brussel sterk toegenomen.’
Ergo: ‘Als de financiering en focus aan de voorkant van onderzoek al verschuiven, werpt dat steeds meer de vraag op over de verwevenheid van civiele en militaire toepassingen’, aldus Jansen. En dat terwijl de universiteiten zelf amper een goede discussie voeren over die mogelijk militaire invloeden op onderzoek en onderwijs, zo bepleitte ze. ‘Terwijl we juist die ethische en politieke discussies moeten voeren.’
Ze brak daarom een lans voor universiteiten om veel nadrukkelijker de hersenen te kraken over dit onderwerp. Want Jansen ziet ze achter de feiten aanlopen. ‘Allereerst door meer kennis te vergaren, want dat ontbreekt momenteel. Vervolgens moeten we de goede, kritische gesprekken met elkaar voeren over onze eigen verantwoordelijkheden. Want die verantwoordelijkheid heb je als universiteit.’
