In een uitpuilende Agorazaal maakte Boekestijn zijn opwachting. Onder de titel ‘Wie gaat er winnen?’ besprak hij zijn verwachtingen en hoop voor de toekomst op geopolitiek terrein.
Machtsfactor I: onafhankelijke rechtstaat
Volgens Boekestijn hangt het succes van een wereldmacht af van een paar factoren: ten eerste een onafhankelijke rechtstaat. Alleen daarop kan een samenleving als geheel bloeien. Hij contrasteerde het met een voorbeeld van klassenjustitie. ‘Stel dat ik hier vanavond op de campus een student onder de auto krijg en de politie zegt: ‘O bent u het, meneer Boekestijn! Rij maar door hoor.’ Dat creëert weinig vertrouwen in de rechterlijke macht. Dat klinkt gechargeerd, maar is wel hoe het in veel werelddelen gaat. Onze Europese voorspoed danken we aan vertrouwen in de onwrikbaarheid van onze instanties.’
Machtsfactor II: technologische voorsprong
Een ander belangrijk aspect van macht is de beheersing van technologie. Boekestijn gebruikte daarvoor het voorbeeld van Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, de zestiende-eeuwse uitvinder van de zaagmolen. Door die uitvinding kon de Nederlandse Republiek in een eerder ongekend tempo schepen bouwen en een absolute wereldmacht op zee worden.
Tegenwoordig was China volgens een Australische denktank in 57 van de 63 kritische technologieën koploper. Wat China volgens hem heel slim deed was Chinese varianten op technologieën goed genoeg maken voor een fractie van de prijs. Het Chinese antwoord op ChatGPT, Deepseek, was er een voorbeeld van. ‘Toch hebben ze de AI-wedloop nog niet gewonnen. Waarom niet? Omdat ze geen betrouwbare rechtstaat hebben.’
Buitenspel
De komende jaren verwachtte hij dat de strijd op het wereldtoneel vooral zou gaan tussen vier partijen: de VS, China, India en Europa. De rest zette zichzelf buitenspel. Rusland bijvoorbeeld, omdat Poetin met een compleet zinloze oorlog bezig was, die het land alleen maar verzwakte. ‘Rusland wordt een kolonie van China.’
Zuid-Amerika kon volgens hem de vaart der volkeren niet bijbenen, omdat er geen eenheid tussen de landen was en de elite niet inzag dat je ook de minderbedeelden nodig hebt en kunt inzetten om als geheel vooruit te komen.
Ook Afrika had veel potentie, maar kreeg het principe van good governance (ethisch, transparant en verantwoordelijk besturen, red.) maar niet van de grond. ‘Meerdere landen hebben te maken met grote humanitaire crisissen. Als je niks hebt, heb je ook geen kansen.’
Verenigde Staten
Daarna ging hij de wereldmachten een voor een langs, te beginnen bij de VS. Die hadden geluk met hun ligging: omgeven door oceanen, dus moeilijk te bereiken. Daarnaast had het land volgens hem geluk dat zo’n beetje alle rivieren in het land van noord naar zuid stroomden, wat goedkoop bulktransport faciliteerde. Dat leverde lang voorspoed op, te beginnen met de Roaring Twenties. In 2003 was de VS koploper in zestig van 64 essentiële technologieën. Nu nog maar in zeven. Ook is de huidige regering een hoop goodwill aan het verspelen. Een factor daarin is dat Trump het ambt voor eigen gewin gebruikt. ‘Stel je voor dat Schoof een hotel in Qatar zou openen.’
Boekestijn zag met angst en beven uit naar de midterms, de tussentijdse verkiezingen van de VS. ‘Het kan maar zo zijn dat Trump de noodtoestand uitroept en dus de verkiezingen opschort. Dat kan twee kanten op: of het wordt een Egyptische situatie (een verwijzing naar de Arabische Lente waarbij het volk in opstand kwam tegen de gevestigde orde, red.) of een burgeroorlog.’
Het grootste gevaar van Trump was dat hij een precedent schepte voor andere wereldleiders, bijvoorbeeld zijn dreigementen over Groenland of het kidnappen van Maduro van Venezuela. ‘Anderen kunnen nu zeggen: Trump doet het toch ook?’ Als voorbeeld noemde hij China, die Taiwan op het oog hebben.
China
Dat leidde Boekestijn naar een overzicht van China. ‘Begrijp dat dat land eeuwenlang tot op het bot is vernederd,’ schetste hij. Gekrenkt nationalisme leidde volgens hem tot een hoop ongemak in de wereld. ‘De Chinezen dachten millennia dat ze superieur waren. Zelfs zo superieur dat koloniseren niet eens in ze opkwam. Terwijl ze eeuwen eerder in Afrika waren dan de Europeanen. Maar ze wilden zo min mogelijk met barbaarse landen te maken hebben. Ze hadden het goed met elkaar, vruchtbare grond en mensen genoeg. Ze keerden in zichzelf.’ Hij beschrijft hoe het machtige Britse Rijk het land vervolgens in een diepe opiumcrisis wist te storten, waarna het machtige China onderworpen werd. ‘Dat willen ze rechtzetten.’
Een van de redenen waarom China het op Taiwan gemunt heeft is volgens Boekestijn de chipproducent TSMC. ‘Die hebben nu 90% van de productie van de snelste chips ter wereld in handen.’ Een overname zou dus een technologische voorsprong opleveren. Hij schetste hoe leider Xi langs de hele kust tegenover Taiwan raketten heeft opgesteld die de Amerikaanse vliegdekschepen afschrikken. ‘En ze zijn als een gek boten aan het bouwen,’ klonk het onheilspellend.
EU: dictatuur van de normaliteit
De grote kracht van de EU was volgens Boekestijn onze kenniseconomie. Tegelijk maakten we ons te weinig zorgen, dacht hij, omdat we ons niets anders dan ons fijne leventje konden voorstellen. Dat noemde hij de dictatuur van de normaliteit. ‘Ons unieke aspect is de verzorgingsstaat. Daar gaat een kwart van onze begroting naartoe. Maar Europa vergrijst, dus neemt de zorgvraag toe.’ De situatie was volgens hem niet compleet hopeloos, maar de onderlinge tarieven en heffingen tussen EU-landen zaten meer voorspoed in de weg. Ook een Europees leger was volgens hem essentieel. ‘We kunnen kennis van de oorlog in Oekraïne gebruiken. Investeer in de Oekraïense rakketten en zet die in Polen neer.’
Boekestijn dacht ook dat Europa voorlopig niet kon rekenen op de VS als bondgenoot. Daarom zou Europa er goed aan doen om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden, de banden met China goed te houden, maar ook na te denken over verbonden met landen als Canada, Nieuw-Zeeland en Zuid-Korea.
Nieuwe wereldorde?
Een bezorgde student wilde weten: kunnen we spreken van een nieuwe wereldorde? Volgens Boekestijn was dat nog niet zo, maar lag de oude behoorlijk uit elkaar. En dat leverde onzekere tijden op. ‘Als er iets is wat de geschiedenis ons leert is dat er altijd oorlogen en leed zijn geweest. Macht is er ook altijd. En als een speler die niet kan vasthouden, ontstaat er altijd een wedloop om het in handen te krijgen.’
