Paul de Kuyper
Van der Steenhoven deed tot 2008 bij het nationale instituut voor subatomaire fysica Nikhef onderzoek met een neutrinotelescoop op de bodem van de Middellandse Zee. ‘Neutrino’s zijn onzichtbare deeltjes zonder lading en massa, die overal doorheen bewegen. Als je een neutrino dwars door de aardkorst schiet, heb je nog kans hem er aan de andere kant uit te zien komen. Je kunt een neutrino alleen meten als hij botst met een atoomkern. Bij die botsing ontstaan nieuwe deeltjes die je wel kunt waarnemen’, legt hij uit.
Wat was je eerste reactie toen je hoorde dat neutrino’s zich sneller verplaatsten dan het licht?
‘Dit kan niet, maar als het waar is, is het buitengewoon interessant en ben ik heel enthousiast omdat er dan een volkomen nieuw verschijnsel is waargenomen. Ik ging me direct afvragen wat er aan de hand zou kunnen zijn. Daarnaast ben ik het volledig eens met de commentaren van collega’s dat we het gegeven dat een deeltje sneller dan het licht beweegt met de nodige scepsis moeten benaderen. In de natuurkunde geldt: één meting is geen meting. Dus als in Amerika of Japan niet een zelfde resultaat wordt gemeten, zal dit resultaat ook snel weer vergeten worden.’
Zestig nanoseconde, 60 miljardste seconde, is ook wel een miniem verschil toch?
‘Het verschil is klein, maar in de fysica kunnen we makkelijk op sub-nanoseconde-niveau meten. Toch kan het resultaat onjuist blijken te zijn indien er een systematisch effect over het hoofd is gezien. Bedenk wel dat dit resultaat haast niet waar kan zijn. We hebben keer op keer, in elke deeltjesversneller en in elk navigatiesysteem, aangetoond dat de wetten van Einstein juist zijn en dat geen enkel deeltje sneller gaat dan het licht. Honderd jaar lang hebben we iedereen opgevoed met die regel en daar gaan we niet zomaar van afwijken.’
Zal het moeilijk zijn dit experiment te herhalen?
‘Zeker. Je hebt een professionele deeltjesversneller nodig en op zo’n 700 kilometer afstand daarvan ook nog een opstelling die gevoelig is voor neutrino’s. In Japan zou het, door de gevolgen van de aardbeving en tsunami, niet eerder kunnen dan eind 2012, begin 2013. In de VS gaat men zo snel mogelijk aan de slag.’
Wat als nieuwe metingen dit resultaat bevestigen?
‘Dan zie ik ze het liefst nog een keer bevestigd, zo zijn natuurkundigen. Als het een feit blijkt, is er sprake van een zeer grote doorbraak. Dan hebben we een nieuwe begrippenkader nodig dat verder gaat dan de relativiteitstheorie en kwantummechanica.’
Er wordt al gespeculeerd dat we dan terug in de tijd kunnen.
‘Mijn oude baas van het Nikhef hoorde ik op de radio zeggen dat je dan eerst de voetbal in het doel ziet rollen en pas daarna dat er een penalty wordt genomen. Dat ligt zover van de werkelijkheid, daar kan ik nu niks mee. Laten we eerst de herhaalde experimenten afwachten.’
