Sandra Pool
Het doel van de bijeenkomst is eigen ervaringen uitwisselen op het gebied van interculturele communicatie. Een schot in de roos, zo blijkt al tijdens het voorstelrondje. Wat moet ik doen als mannen mij geen hand willen geven? Hoe ver kan ik doorvragen wanneer iemand ja zegt, terwijl ik het gevoel heb dat-ie nee bedoelt? Wat te doen met mensen die zich aanmelden voor iets en niet komen opdagen? Het verlossende antwoord kan de antropologe die middag helaas niet geven. ‘Er is geen vast recept voor goede interculturele communicatie. Er bestaat geen boekje waarin staat: je hoort je zo en zo te gedragen in dat land. Goed doen, hangt namelijk ook af wat de ander vindt.’ Van Breugel raad de cursisten aan om de culturele bril eens af te zetten. ‘Hoe moeilijk dat ook is. En probeer een antenne te ontwikkelen door bewust met elkaar te communiceren. Het is daarnaast een kwestie van aftasten en kijken hoe ver je kunt gaan. Een culturele dans, zeg maar.’
De brainstormsessie die volgt levert een paar stevige stereotypen op. Indonesiërs zijn bescheiden, Duitsers arrogant, Oost-Europeanen laatdunkend. ‘En hoe ziet men Nederlanders?’ Een opsomming volgt. ‘Koud en kil. Wij zijn van de agenda. Langskomen kan wel, maar bel even van te voren. We houden niet van bezoek en zijn altijd gehaast. Weer die agenda. Nog eentje: Kinderen en familie vinden Nederlanders niet belangrijk en, tot slot, ze zijn zo ongelovig. Deze opmerkingen kom ik in mijn werk steeds weer tegen,’ zegt Van Breugel. Hoe ontstaat zo’n beeld nu, is de volgende vraag. ‘Onbekend maakt nieuwsgierig, onzeker en onbemind. Wat we doen is een eigen invulling geven van het onbekende. Daarvoor gebruiken we media, eigen ervaringen en van horen zeggen.’
De verschillen in communicatievormen en -inhoud vinden we lastig, zegt de antropologe. Enkele voorbeelden: ‘De mate van explicietheid is een communicatiestijl. Hoe neem je de telefoon op? Wij zijn geneigd om een hele riedel te geven. Dat hoor je een Chinees niet doen.’ Een andere vorm is het gebruik van de persoonlijke ruimte. ‘In Nederland zit iedereen verspreid in de bus. In Indonesië kruipen ze juist dicht bij elkaar en in Afrika zit je op elkaar geplakt en krijg je een kind op schoot geduwd die ook nog eens in de broek plast. Het kan allemaal.’ Andere communicatieaspecten zijn machtsafstand, hiërarchie, directheid of juist om de hete brij heen draaien, het belang van gezichtsverlies, familierelaties en man-vrouwrelaties. ‘De genoemde punten helpen je bij de vraag wat zie ik gebeuren en hoe verklaar ik het? Kijk eens wat verder dan alleen die eerste indruk en het zichtbare gedrag. Daarachter schuilt namelijk een zee van culturele, economische en sociale achtergrond.’
