Je bent als psychiater opgeleid, hoe rolde je in deze promotie van de UT?
‘Het startschot van mijn promotie was eigenlijk de samenwerking van het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem met de Universiteit Twente. UT-hoogleraar en neuroloog Jeannette Hofmeijer vroeg mij en mijn opleider psychiater Jeroen van Waarde – ik was destijds in opleiding in het ziekenhuis - om onderzoek te doen naar verwardheid en geheugenverlies na een epileptische aanval. Omdat ECT gezien kan worden als een gecontroleerde therapeutische epileptische aanval in een veilige setting in het ziekenhuis, zijn we hier het onderzoek gestart, mede mogelijk gemaakt dankzij het Epilepsiefonds.’
Waarover gaat je promotie precies?
‘Mijn promotie borduurt voort op een grote studie, waarin wij keken of er met inname van bepaalde vaatverwijdende medicatie en water – vooraf aan een ECT-behandeling – kortdurende verwardheid en geheugenverlies kan worden tegengegaan. De patiënten kregen daarbij als alternatief ook paracetamol, of alleen water toegediend. De patiënten die meewerkten aan het onderzoek waren heel betrokken en gemotiveerd, maar helaas trad er geen verbetering van deze bijwerkingen op in het onderzoek. Wat we wél vonden zijn meer aanwijzingen die leiden naar de oorzaak van verwardheid en mogelijk geheugenverlies door ECT. Door de hoofdvraag van het onderzoek kon er veel data verzameld worden. Dankzij al die data is er wel een nieuw mechanisme gevonden als mogelijke oorzaak van de verwardheid. We zien een irritatie – een soort kortdurende ontstekingsreactie - in het brein, en dat is mogelijk iets waar we op kunnen ingrijpen.’
Waarom is dit onderzoek zo belangrijk?
‘Zo’n 25 procent van de behandelde patiënten ervaart in het uur na de ECT sessie kortdurende verwardheid. En dat is niet alleen voor de patiënt vervelend, maar ook voor de omgeving. Wie dit overkomt, ontwikkelt vaak weer angst voor een volgende behandelsessie en dat willen we voorkomen. Echt dingen minder goed kunnen onthouden op de lange termijn gebeurt gelukkig niet tot nauwelijks. Wat wel opvalt is dat hoe jonger iemand is, hoe meer diegene last heeft van geheugenbijwerkingen. Je kunt je misschien voorstellen dat het erg ingrijpend is als je op je twintigste de maanden tijdens of rondom de behandeling vergeet. Dus als we hier met onderzoek iets aan kunnen doen, kunnen we vele levens verbeteren. Juist mensen met psychische klachten wil je zo snel mogelijk de juiste behandeling bieden.’
Ondanks die bijwerkingen, waarom is deze therapie toch zo geschikt?
‘Elektroconvulsietherapie is de meest effectieve vorm van therapie voor patiënten met ernstige of hardnekkige depressies. Van alle patiënten is namelijk zo’n 30 procent niet gebaat bij behandeling met medicatie en reguliere therapie. Van deze groep krijgt slechts 1 procent ECT, en dat geeft bij 70 procent verbetering van de klachten. Maar het wordt dus vaak niet gedaan, omdat het als heel ingrijpend wordt beschouwd. Er heerst dan ook veel angst bij patiënten voor deze behandeling. Er zit echt een stigma op.’
Waar komt dat stigma vandaan en is dat terecht?
‘De ECT-behandeling werd vroeger ook wel elektroshocktherapie genoemd. Die term gebruiken we liever niet meer, dat klinkt zo ingrijpend en wordt geassocieerd met controleverlies. Heel vroeger werd de ingreep gedaan zonder goede verdoving, maar de hedendaagse praktijk is echt anders; met goede begeleiding en betrekken van naasten. Helaas blijft het ouderwetse beeld hangen. In een eerder onderzoek werd gevonden dat het merendeel van de patiënten de behandeling even ingrijpend ervaart als een tandartsbezoek. De behandeling duurt maar een kwartiertje en is een reguliere medische ingreep.’
Wat zijn jouw drijfveren en waar ligt jouw ambitie voor de toekomst?
‘Ik werk nu als psychiater, en ik hou ervan om de volle breedte van mijn vak uit te oefenen. Dus zowel ECT-behandelingen begeleiden, als ook psychotherapie en gesprekken voeren met mijn patiënten. Verder wil ik graag het stigma van ECT eraf halen, omdat het zo ontzettend belangrijk is voor de patiënten dat ze een geschikte behandeling krijgen. Want hoe langer iemand ziek is, hoe langer het duurt voordat iemand reageert op de juiste behandeling. Ik hoop dan ook straks na mijn promotie in het najaar verder bij te dragen aan onderzoek naar de mogelijke ontstekingsreactie die in het brein plaatsvindt bij een ECT-behandeling, inclusief de vraag of dit inderdaad deel is van de bijwerkingen, of toch ook juist van de heilzame werking. Hopelijk leidt dat tot nieuwe inzichten.’
Wat is ect en hoe werkt dat?
Elektroconvulsietherapie (ECT) is een behandeling waarbij met behulp van een kortdurende elektrische impuls een epileptisch insult wordt opgewekt. Een epileptisch insult is een ontlading in de hersenen, waarbij na enkele seconden een spierspanning optreedt. Tijdens de behandeling is iedere patiënt onder narcose en krijgt hij of zij een spierverslappend middel toegediend. ECT wordt vooral toegepast bij mensen met depressies, bipolaire stoornissen en psychoses. De behandeling is al sinds 1938 in gebruik.
Bij psychiatrische aandoeningen, bijvoorbeeld depressies is de communicatie tussen hersengebieden ontregeld. De elektrische ontlading die met ECT gepaard gaat, normaliseert de activiteit in deze hersennetwerken. Dit herstelt niet alleen het evenwicht van boodschapperstoffen (neurotransmitters), maar stimuleert ook de hersencellen om meer nieuwe verbindingen te maken. Het resultaat is een verbeterde regulatie van stemming en denken.
