De Alumnus: Levendige baan bij Beeld en Geluid in Hilversum

Het imposante gebouw met de bekende kleurrijke ramen staat als een soort toegangspoort voor de ingang van het Mediapark, Hilversum-Noord. Wie het kleurenspel goed bestudeert, ontdekt in het reliëf onder andere de Twin Towers en de Gouden Koets. Sinds 2006 biedt het pand onderdak aan het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. De stichting is in 1997 ontstaan uit een fusie van het Omroepmuseum, het filmarchief van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD), de Stichting Film en Wetenschap en een aantal audiovisuele archieven. `Maar we zijn zeker geen museum', zegt Lotte van Aerle (34) terwijl ze in de kantine van haar thee nipt.

Verderop zijn scholieren druk in de weer met een camera en microfoon. `Alles en iedereen loopt hier door elkaar. Medewerkers en bezoekers. Dat maakt de werkplek leuk en dynamisch. Ik werk daarachter', zegt Lotte en ze wijst op een enorm hoge glazen wand met een reliëf waarin de hoofden van bekende televisiefiguren zijn te herkennen.

De leerlingen maken ondertussen hun eerste opnames voor het Jeugdjournaal. Niet echt, maar voor de fun, en om te leren over beeld en geluid. Het is een van de educatieve arrangementen die het instituut biedt naast the expierence tour, een interactieve ontdekkingsreis over de geschiedenis van televisie en radio. Geschikt voor jong en oud. Oude radiofragmenten, sketches en filmmateriaal komen voorbij. `Er staat hier ook nog een allegaartje van oude filmapparatuur, camera's en radio's uit het voormalige Omroepmuseum. Vandaar dat men het woord museum nog wel eens gebruikt. Maar dat zijn we allang niet meer.'

De hoofdtaak van de Stichting Beeld en Geluid is het conserveren van het Nederlands audiovisuele erfgoed. `Wij bewaren het fysieke archief', zegt Van Aerle. `Die zit onder de brug waar je net overheen liep. Het zijn allemaal kamers met eindeloos veel materiaal. Cassettebandjes, films, tape. Noem het maar op.' Ze vertelt dat haar instituut alles bewaart wat er op Nederland 1, 2 en 3 komt. Het bevat achthonderdduizend uur aan materiaal. `Dat wordt alleen maar meer. En, hoe lager je in het archief komt, hoe kouder het wordt. De verschillende dragers van beeldmateriaal hebben elk een ander klimaat nodig om goed bewaard te blijven. Tape bijvoorbeeld heeft een emulsielaag. Als je die banden opdraait, kunnen ze onder verkeerde omstandigheden afbrokkelen of aan elkaar gaan plakken.'

Voor het conserveren en beheren van het oude beeldmateriaal is in 2007 het digitaliseringproject Beelden voor de Toekomst gestart. In samenwerking met het Nationaal Archief en EYE Film Instituut Nederland zorgt Beeld en Geluid ervoor dat het nationaal audiovisueel erfgoed bewaard blijft voor het nageslacht. `Er is een grote bak subsidie om zoveel mogelijk materiaal te digitaliseren en te bewaren. Tegenwoordig stromen alle uitzendingen van de publieke omroepen digitaal het archief binnen.' Daar moeten dan nog metadata aan toegevoegd worden. `Zoals de zendgemachtigde, wanneer de uitzending was, enzovoorts.'

Beeld en Geluid heeft ook een loketfunctie, ondergebracht bij de afdeling zakelijke dienstverlening. `Stel dat RTL Boulevard een fragment van Ome Willem uit 1975 wil laten zien. Dan kunnen ze in het archief een lage resolutie versie bekijken. Alle publieke omroepen en een aantal grote producenten hebben hiertoe toegang. Vervolgens nemen wij contact op met de zendgemachtigde. Die moet goedkeuring geven en na licentieverlening en betaling gaat het filmpje naar RTL.'

De kosten van een fragment hangen onder meer af van het gebruiksdoel en de duur van het filmpje. Er zijn standaardtarieven, maar ook de waan van de dag bepaalt de kosten. Een voorbeeld: `Toen Joran van der Sloot een glas wijn in het gezicht van Peter R. de Vries gooide betaalde je natuurlijk de hoofdprijs.'

De alumna vertelt dat zo'n zeven mensen per dag deze fragmentaanvragen afhandelen. Daarnaast werken er zo'n vijftig mediadocumentalisten. `Zij verzorgen de metadata. Dat kan op afstand. We hebben bijvoorbeeld een telewerker op Terschelling.' De actualiteitenprogramma's hebben daarbij voorrang. `Het Journaal kan ik binnen twee uur terugkijken. De zoveelste uitzending van Lingo, dat zal dan wel.'

Ze legt uit dat die discussie over wat er wel en niet bewaard moet worden gaande is. `Van de televisieserie Ja zuster, nee zuster, zijn geen beelden meer. De tape is hergebruikt. Destijds logisch. Je weet immers van te voren niet wat van historisch belang is. Een moeilijke discussie dus.'

In totaal werken er vierhonderd mensen bij Beeld en Geluid. De helft werkt aan het project Beelden voor de Toekomst. Net als Van Aerle. `De gedachte bij het verstrekken van de subsidie was dat we een deel konden terugverdienen. Over de vraag hoe we dat kunnen doen, buig ik mij samen met enkele collega's. Wij zijn omroepoverstijgend. Dat is onze kracht. We maken bijvoorbeeld DVD-boxen. Vorig jaar hadden we nog een uitgave over Ramses Shaffy. Ook schrijf ik jubilerende bedrijven aan of ze interesse hebben in bijvoorbeeld een speciale filmuitgave over hun onderneming.'

Van Aerle rolde na haar studie de mediabranche in. Ze studeerde in 1999 af bij toegepaste communicatiewetenschap. `Ik heb heel lang gezocht naar wat ik wilde en stuitte op een folder over de startende studie TCW. Ik wilde niet naar Amsterdam of Leiden, dus deze studie en Twente kwamen mooi bij elkaar.' Ze woonde vijf jaar in Enschede. `Ik heb het ontzettend naar mijn zin gehad. Ik deed van alles bij de toneelvereniging NEST, maar na vijf jaar was het oké.' Ze maakte een rondreis door Australië. `En op een zondagmiddag landde ik op Schiphol, platzak, weer terug bij pa en ma en maandag naar het uitzendbureau op zoek naar werk.'

Ze begon bij het Nederlands Omroepbedrijf. `Dat was tien jaar geleden en ik zit nog steeds op het Mediapark. Het is een gekke branche. Mensen blijven hier lang hangen. De Gooise matras, de slangenkuil, het is grotendeels waar. Daar moet je heel nuchter in zijn. Je struikelt wel eens over een bekende Nederlander. Nou en? Er gebeurt altijd wel wat. Nu, met de dood van acteur Antonie Kamerling staat de telefoon roodgloeiend. Iedereen wil beeldmateriaal. Ook zie ik wel eens gillende meisjes rondlopen. Dan horen we later dat zanger Robbie Williams is geweest. En natuurlijk, de moord op politicus Pim Fortuyn, op het Mediapark, maakte indruk. Ik werkte die dag niet, maar heb alle verhalen gehoord. Ik kan de steen waar-ie met zijn hoofd op terecht kwam vanuit mijn kamer net niet zien. Het is hier achter gebeurd en elk jaar komt er een steeds verder uitgedund groepje LPF-aanhangers. Daar moeten we dan wel om lachen.'