Miko Elwenspoek genoot van februari tot december 2009 een sabbatical aan het Freiburg Institute for Advanced Studies, een instituut uit het Duitse excellentieprogramma. `Het is een interdisciplinair instituut met zowel technische als sociale wetenschappen. Topfiguren uit de hele wereld doen hier onderzoek. Ik was dus erg vereerd toen ik gevraagd werd.'
Een uitkomst ook, want aan nieuwe ideeën ontwikkelen komt Elwenspoek aan de UT nauwelijks toe. `Ik geef leiding aan een groep van zeventig man. Ik ben altijd in gesprek. Over dagelijkse dingetjes, geld, personele zaken, alles loopt door elkaar. In Freiburg was ik continu alleen. Als ik met iemand wilde praten, moest ik de mensen zelf opzoeken. Ik kon daar echt nadenken. Een week om bij te lezen heb je hier hoogstens incidenteel. Een boek lezen is uitgesloten. Tijdens een sabbatical kun je op een heel andere manier werken.'
Naast de enorme wetenschappelijk vrijheid, genoot Elwenspoek van het intellectuele leven in Freiburg, een stad dicht bij het drielandenpunt met Zwitserland en Frankrijk. `Het is een middeleeuws stadje in het Zwarte Woud. Vanuit mijn flatje was ik in tien minuten in het bos. In de stad beheerst de universiteit het hele leven. Iedere avond zijn er voordrachten georganiseerd door studium generale en andere universitaire organisaties, er is een operahuis, vijf bioscopen, vier theaters, elke dag worden er concerten gehouden. Dat is uniek. Het is een kleine stad met tweehonderdduizend inwoners, maar Freiburg heeft het aanbod van een grote stad.
`En dan zit je opeens weer thuis in Borne', glimlacht Elwenspoek. `De eerste dagen dacht ik: wat doe ik hier? Ik vind het fijn om weer in mijn vakgroep te werken, die begon ik te missen. Maar het blijft wennen.' De hoogleraar heeft `geen idee' wanneer hij weer helemaal geacclimatiseerd zal zijn, maar vermoedt dat het `nog wel een tijdje zal duren'.
Wat Elwenspoek vooral mist is de academische sfeer van Freiburg. `De UT speelt nauwelijks een rol in de stad. Dat vind ik erg. Het is ook het beleid van de universiteit dat als mensen iets met de UT willen, ze maar naar de campus moeten komen. Promoties zijn op de campus, alleen de opening van het academisch jaar vindt nog in het centrum plaats. Er kan veel meer gebeuren, als de politieke wil er maar is. In Freiburg is de hele stad doordrenkt van de universiteit. Iedere dag is er tot laat leven in de gebouwen en er worden aan de lopende band voordrachten gehouden. Ontzettend inspirerend.'
 |
| Miko Elwenspoek: ‘Acclimatiseren kan nog wel een tijdje duren.’ (Foto: Arjan Reef) |
 |
| Elwenspoek in Freiburg: `De hele stad is doordrenkt van de universiteit. Ontzettend inspirerend.' (Foto: privé) |
Fotonisch kristal
`Ik had geen opdracht. Het instituut heeft mij gehaald en ik mocht doen wat ik wilde', vertelt Elwenspoek. Hij besloot zijn tijd in Freiburg te benutten om een al twee jaar sluimerend idee nader te onderzoeken. `In de vakgroep willen we kleine structuren op zo'n manier ontwerpen dat ze uit zichzelf assembleren. Je gooit als het ware alle elementen in een beker. Die schud je en er ontstaat een nieuw materiaal.'
Een van de toepassingen die Elwenspoek met deze self-assembly hoopt te verwezenlijken is een zogenaamd fotonisch kristal. `Daarmee kun je in een holte heel veel licht opsluiten. De optica schreeuwt om zo'n structuur, want veel licht in een klein volume is voor sensoren erg interessant.'
Een andere toepassing zou een driedimensionaal geheugen kunnen zijn. `Een harde schijf heeft twee dimensies, maar als je een kristal kunt maken waarin je op elk atoom informatie kunt opslaan, creëer je een veel grotere informatiedichtheid.' Elwenspoek las zo'n vijfhonderd papers over self-assembly en schreef in Freiburg een aantal (overzichts)artikelen. `Ik kreeg een jaar cadeau om dit idee uit te werken.'
De hoogleraar deed legio nieuwe ideeën op en schrijft de komende maanden onderzoeksvoorstellen om geld binnen te halen. In eerste instantie wil hij inzetten op het 3D-geheugen en het vouwen van ketens om elementen aan elkaar te kunnen laten hechten. Daarmee mikt hij nog niet direct op een nieuwe leerstoel, maar het accent in zijn vakgroep zal wel in de richting van self-assembly verschuiven. `Over vier jaar weten we of deze ideeën werken. Ik kan me voorstellen dat we dan al een fotonisch kristal hebben ontwikkeld. Het principe van een driedimensionaal geheugen zouden we kunnen aantonen, maar dat kan dan nog niet concurreren met de huidige geheugens.'
