Zelfs Edison zou zijn gloeilamp niet ontwikkeld hebben zonder de inbreng van andere organisaties, schrijft Kraaijenbrink in zijn proefschrift getiteld Towards a systemic model of knowledge integration. Wat de aio zeggen wil: het idee van de eenzame uitvinder die in zijn eentje briljante vondsten doet is niet langer bruikbaar - als het ooit al bruikbaar was. Organisaties hebben nu eenmaal kennis van buiten nodig om innovatief te kunnen zijn. Die kennis komt onder meer van klanten, van leveranciers, van consultants, van universiteiten en van het internet.
`Het effectief integreren van die externe kennis is een belangrijke succesfactor voor innovatie', vertelt Kraaijenbrink. `Het is interessant om die kennisintegratie eens vanuit het perspectief van de bedrijven te bekijken. Op universiteiten, ook hier in Twente, wordt veel over kennisvalorisatie, het vermarkten van kennis, gepraat. Maar over hoe dat proces vervolgens eigenlijk werkt binnen bedrijven is veel minder bekend.'
Kraaijenbrink ontdekte door enquêtes en interviews met kleine en middelgrote high-techbedrijven in Nederland, Duitsland, Israël en Spanje dat systematiek en overzicht vaak ontbreken als het gaat om kennisintegratie. `We hebben de bedrijven gevraagd hoe ze aan hun kennis komen. Voorbeelden van vragen zijn: Zoeken ze zelf? Krijgen ze kennis aangeboden? Hoe zorgen ze dat de kennis op de juiste plaats in de organisatie terechtkomt en wat wordt er vervolgens mee gedaan?' De aio laat in zijn proefschrift zien dat sommige bedrijven actief op zoek gaan naar informatie en anderen zich op een meer passieve wijze laten informeren door nieuwsbrieven en emails. Het ene bedrijf vertrouwt op informatie van een bestaande partner, het andere bedrijf zoekt steeds nieuwe samenwerkingspartners. Kraaijenbrink: `Bedrijven doen van alles en over het algemeen gebeurt dat ook vrij effectief. Maar wat vaak mist is een helder beeld van hoe het hele proces in elkaar zit. Bedrijven zoeken bijvoorbeeld doelbewust naar informatie op internet en werken nauw samen met universiteiten, maar dat die activiteiten samenhangen, dat besef ontbreekt. Er zit geen systematiek in.'
Om kennisintegratie effectiever te maken, ontwikkelde de promovendus een complex conceptueel model dat het totale proces van kennisintegratie weergeeft. Het model toont de verschillende elementen die bij kennisintegratie een rol spelen en de samenhang daartussen. Kraaijenbrink: `Je moet dit model zien als een bril die opgezet kan worden om problemen van kennisintegratie op te sporen, te verklaren en op te lossen.' Zo praatte hij bijvoorbeeld met een bedrijf dat zich fanatiek richtte op het binnenhalen van kennis, maar die kennis slechts heel beperkt gebruikte als het ging om innovatie. Op die manier ontwikkelde het bedrijf een waardevolle database die vervolgens nauwelijks werd gebruikt. Omdat het bedrijf kennisintegratie niet systematisch aanpakte, was men zich van die scheve verhouding niet bewust. `Dat is niet effectief. Mijn model maakt zo'n probleem wél zichtbaar.'
Het model zou ook universiteiten kunnen helpen bij hun veelbesproken kennisvalorisatie. Kraaijenbrink: `Universiteiten moeten zich realiseren dat bedrijven veel meer kennis gebruiken dan alleen wetenschappelijke en dat het integreren van deze verschillende soorten kennis een complex proces is. Met mijn model is te zien wat er allemaal bij kennisintegratie komt kijken. Wil je als universiteit effectief kennis valoriseren dan moet je weten hoe de kennis ontvangen en gebruikt wordt en daarop inspelen. Is het misschien zo dat de bedrijven jouw kennis niet kunnen vinden? Of ligt het bijvoorbeeld aan de aard van de kennis?'
Kraaijenbrink vroeg in zijn enquête onder meer naar de belangrijkste kennisbron van bedrijven. `Verrassend genoeg bleek die in de meeste gevallen in een ander land te liggen. Vaak is het een buitenlands bedrijf binnen dezelfde branche. Dat komt waarschijnlijk omdat ik hightech bedrijven heb geïnterviewd die in een bepaalde niche heel specifieke dingen doen. Het is een interessante uitkomst, zeker omdat vaak gedacht wordt dat voor kennisintensieve bedrijven de regio, waaronder de universiteit, een van de belangrijkste kennisbronnen is.'
Seminar
Gekoppeld aan de promotie van Kraaijenbrink (vrijdag 27 januari) vindt op woensdag 25 januari het seminar Knowledge, networks, & innovation in entrepreneurial firms plaats. Voor de organisatie tekenen het Institute for Governance Studies en de BBT-onderzoeksgroepen Information Systems and Change Management (IS&CM) en het NIKOS.
Kraaijenbrink: `Er zullen twee gerespecteerde wetenschappers uit de VS spreken: professor J.C. Spender en professor Shaker Zahra. Zij zitten beiden in mijn promotiecommissie en om ze alleen voor mijn promotie naar Nederland te laten overkomen, vonden we eigenlijk zonde! Vandaar dit seminar.' Naast de Amerikaanse profs spreken ook Aard Groen (NIKOS) en Fons Wijnhoven (IS&CM) van de UT. Wouter van Rossum, directeur IGS, zit de dag voor. Meer informatie over het programma via www.utwente.nl/nikos
Jeroen Kraaijenbrink ontwikkelde een model voor kennisintegratie. (Foto: Arjan Reef)
