Menigeen zal zich herinneren dat hij destijds, van meet af aan, even gedreven als hardhandig aan de boom schudde, de UT-organisatie. Wie bleef hangen was uit het goede hout gesneden. Wie de nieuwe koers niet wilde volgen koos voor een onzekere toekomst. Vernieuwing was het parool, het doel was heilig: de UT moest en zou, na een grijze periode, weer terugkeren op de kaart, zeker in Europa, het liefst verder. En meestrijden om de prijzen. Dat lukte aardig, maar kostte veel kracht.
Zijn vertrek eind vorig jaar voltrok zich geheel in stijl en dus bepaald niet geruisloos. De bouwvallige Hal D werd eind 2004 voor de laatste keer met man en macht opgelapt om de scheidende rector-voorzitter een waardig afscheid te bezorgen.
Brussel, Rue du Luxembourg, donderdag 8 december, 12.30 uur. De kolossale gebouwen van de Europese Unie bepalen de skyline van dit deel van de stad. Brasserie Meeús staat te boek als een van de stijlvolle etablissementen waar de Europese lobby op gedempte toon een vruchtbare voedingsbodem vindt. Daar wordt het voorspel gespeeld. Van Vught is er vaak te vinden, luncht of dineert er met de functionarissen die hem nodig hebben. Of omgekeerd, wat ook veelvuldig voorkomt. `Ik vermaak me hier prima. Ik heb hier ook een paar leuke stamkroegen in de buurt, daar drink ik mijn bollekes. Heel leuk en aangenaam. Je legt er snel contacten. Dat is in deze setting van levensbelang. Het is hier Bourgondisch, de mensen zijn aardig.'
En een tikje arrogant misschien?
`Eh, ja, maar dat mag ik wel. Er zit pit in, er gebeurt wat. Ik hou van de verscheidenheid van culturen. De ambiance, de veeltaligheid, het internationale. Hier wordt aan de Europese knoppen gedraaid. Het is heel boeiend om daar boven op te zitten en een bijdrage te leveren aan de Europese gedachte. En een zekere invloed te hebben. Het is leuk om met enige regelmaat je eigen denkbeelden terug te zien in toespraken van politici en topambtenaren. Ik zit op het hoogst denkbare ambtelijke niveau van Europa. Dicht bij de Europese besluitvorming en beïnvloeding, dat is heel fascinerend.' Hij vertelt dat de aandacht voor sociale items, zoals onderwijs, als gevolg van de rellen in Parijs en andere steden, sterk is toegenomen.
Van Vught is gemiddeld een tot twee dagen per week in de Brusselse hoofdstad te vinden. Nee, een eigen flat heeft hij er niet, wel een vast hotel. `Ik ben vaak op pad, ook voor mijn andere functies. Ik bekijk nog wat een optimale woonplek is in Europa. Dat zou Brussel kunnen zijn, er is hier veel te huur.' Voorlopig opereert de voormalig rector magnificus nog vanuit zijn boerderij aan de rand van Enschede. Hij is lid van de vaste groep van dertig adviseurs van de voorzitter van de Europese Commissie, Barroso. Deze Group of Policy Advisors, is weer onderverdeeld in drie secties voor economie, politiek en sociaal. `Vergelijk ons maar met een Nederlands adviesorgaan als de Wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid.' Van Vught is de enige Nederlander in het gezelschap. Samen met vijf anderen vormt hij het dagelijks bestuur van de adviesgroep, waarin niet de minsten zitten. Manuel Castells, de vermaarde socioloog, die in 2001 een eredoctoraat kreeg van de UT, pendelt tussen Berkeley, Barcelona en Brussel. Met hem kan Van Vught het goed vinden. `We besturen vanuit de board het adviestraject van de Europese Commissie. We weten precies wat er speelt - daar hebben we onze dossiers voor - en bekijken wat Barroso nodig heeft. Ik zorg voor de agenda en de input vanuit mijn eigen commissie.' Een stafbureau zorgt daarbij voor de nodige ondersteuning. `Daarnaast bereiden we inhoudelijk formele en informele topontmoetingen voor van de aangesloten landen.' De adviseurs komen eens in de zes weken plenair bij elkaar in de illustere meeting room van de Europese Commissie, onder leiding van Barroso. De adviseurs houden presentaties en stellen papers op. Of gewoon praatstukken. Ook vervangen ze Barroso op bijeenkomsten buiten Brussel. `Het leuke is dat ik in deze functie op allerlei plekken in Europa kom.'
Zijn werkkamer is te vinden op dezelfde verdieping als die van het dagelijks bestuur van de EU. Jose Manuel Barroso komt hij regelmatig op de gang tegen. De oud-premier van Portugal noemt hij een open en opgewekte figuur met een brede belangstelling.
Spijkerbroek, oranje trui, veelkleurige, sjaal. Van Vught is vandaag casual gekleed, maar straks, als het decorum daar weer om vraagt, hult hij zich in zijn vertrouwde pak en stropdas. Goedgemutst is hij ook. Het leven in Brussel bevalt hem zo te zien. `Dat klopt. Ik geniet van mijn vrijheid. Ik voel me als in m'n studententijd. Natuurlijk heb ik m'n verplichtingen en m'n doelen. Maar ik bepaal m'n eigen agenda, opereer als solist, dat is best lekker. Ik ben af van de druk om de UT op sleeptouw te nemen, de kar te trekken. En af van het idee dat als ik dat niet doe, de zaak weer terugvalt in oude valkuilen.'
Valkuilen?
Van Vught wil best wel kwijt dat hij tijdens het Nationaal Innovatie Event, vorige week woensdag gehouden in Den Haag, met gekromde tenen heeft zitten kijken naar het interview tussen Innovatieplatformvoorzitter Balkenende (van welke commissie hij ook deel uit maakt) en vertegenwoordigers van de Delftse Nuna 3, de succesvolle wagen op zonne-energie die eind september in Adelaïde de World Solar Challenge op haar naam schreef. Voor de derde keer. Een fraaie prestatie van internationaal kaliber en uitstraling. `Dan brengt de premier die negende plek van Twente ter sprake. Een leuke poging, wordt er dan fijntjes opgemerkt. Maar in feite stelt het natuurlijk niks voor, hoor je tussen de regels door. En zo is het helaas. Ik vond het een beetje genant. De UT had daar moeten zitten, niet Delft. Wat ik ermee bedoel, en zo kijk ik er tegenaan, is dat de UT er voor moet uitkijken niet weer het kleine broertje van Delft te worden. Lef en elan zijn cruciaal in de Twentse presentaties.'
Je bedoelt: jij zou de microfoon hebben gegrepen voor een gloedvol betoog over de UT en de regio.
`Ach, dat weet ik niet. Misschien wel ja.' Maar wat nuanceringen zijn nodig, voegt hij er direct aan toe. `Een verklaring kan zijn dat de UT vooral met zichzelf bezig is, consolideert. Dat is een keuze. Ik heb gemakkelijk praten want ik kijk er nu van de buitenkant tegenaan en moet het doen met de signalen om me heen. Maar die zijn er, ik neem ze waar. Het ontgaat me niet, om een ander voorbeeld te noemen, dat de TU/e en de regio Eindhoven op een hele slimme manier veel Europees geld binnenhalen. Tot voor kort zat het nationale krachtenveld anders in elkaar en keek men vooral naar Twente. De UT moet weer een gevreesde speler worden.'
De federatiebesprekingen van de drie TU's volgt hij op de voet. `De vijftig miljoen die er zijn te verdienen met plannen voor centres of excellence? Tja, dat bedrag staat niet in verhouding tot de 10 miljard die Nederland per jaar in de kenniseconomie moet pompen om nog iets van de Lissabondoelstellingen te halen.'
De ober, die voor zijn doen een verdienstelijk mondje Nederlands spreekt, serveert bij de frisse salade een uitstekende witte riesling. De gesprekken in de
salon zijn gelijkmatig en geconcentreerd. Men heeft vooral oog voor elkaar. De voertaal is Engels en Frans.
Van Vught: `Er is hier veel geld beschikbaar als je de juiste bronnen weet te vinden. Voor de drie TU's liggen er enorme kansen, maar alleen als ze gezamenlijk optrekken. In fusieverband dus, ik zeg dat heel nadrukkelijk. Een federatie gaat niet ver genoeg'. Hij refereert in dit verband aan de plannen voor een European Institute of Technology, een prestigieuze exercitie naar het voorbeeld van MIT, het Massachusetts Institute of Technology in het Amerikaanse Boston. `Daar ben ik nauw bij betrokken. De TU Nederland kan daar een voorname rol in spelen. Als één instituut, met één college van bestuur en één raad van toezicht. Dan pas maak je massa en volume en profiteer je oneindig veel meer van de grote koek dan dat je als TU solo opereert. Want dan maak je hier geen schijn van kans.'
Je bedoelt eigenlijk dat je op een post zit waar de de UT en ook de drie TU's gezamenlijk meer van zouden kunnen profiteren.
Van Vught: `Ik zal de laatste zijn die zich in die rol zal opdringen. Maar ik denk wel, in alle objectiviteit, dat ik zo hier en daar wat deuren kan openen en paden kan effenen. Zo werkt dat hier en dat is ook een algemeen geaccepteerd beginsel. Maar ik zal dat natuurlijk niet ongevraagd doen.'
De amicale mailtjes zijn er nog wel, maar veel formele contacten zegt Van Vught niet meer met de UT te onderhouden. `Dat vervliegt heel snel als je eenmaal bent vertrokken. Jammer, maar het is kennelijk niet anders. En de UT, ja die mis ik natuurlijk best wel.'
Andere functies
Naast zijn betaalde baan als adviseur van Barroso (die is gekoppeld aan diens ambtstermijn, nog vier jaar te gaan) heeft Van Vught diverse andere functies die, zegt hij, prima op elkaar aansluiten. Soms doet hij een internationale klus die hij onderbrengt in zijn eigen bv Frans van Vught Consultancy. Deze week is hij als voorzitter van een OECD-commissie bezig met het evalueren van het Zweedse hoger onderwijs. Verder is hij onbezoldigd hoogleraar bij UT-instituut Cheps. Dan zijn er zijn lidmaatschappen van de SER, het Innovatieplatform en het European Center of Strategic Management of Universities, een invloedrijk netwerk. Daarnaast is hij sinds begin dit jaar lid van het bestuur van de European University Association, een soort VSNU op Europese schaal die de belangen behartigt van bijna vierduizend universiteiten in Europa (voor een uitgebreid interview zie UT-nieuws van 14 april). Hij bekleedt enkele commissariaten. Sinds kort is hij voorzitter van de evaluatiecommissie van technologiestichting STW. Over een eventueel gasthoogleraarschap in Amerika wil Van Vught niets kwijt.
