Het jaar 2009 staat in het teken van Open Access en deze week is er extra aandacht voor de gratis toegankelijkheid van wetenschappelijke publicaties. Voor veel bibliotheken een vurige wens, want uitgeverijen rekenen torenhoge abonnementsprijzen. `Open access goeroe' en oud-bibliothecaris van de universiteiten in Delft en Wageningen Leo Waaijers probeerde vrijdag in een rondetafeldiscussie de UT te bewegen het voortouw te nemen in de strijd tegen de uitgevers.
Het aantal open access tijdschriften groeit aanzienlijk. De bibliotheek betaalt voor die tijdschriften geen abonnementsgeld, maar de onderzoeker (of geldschieter van het onderzoeksproject) betaalt per publicatie. Harvard en MIT horen tot de eerste universiteiten die een fonds in het leven hebben geroepen om hun onderzoekers in open access te laten publiceren. TNW-hoogleraar Vinod Subramaniam ziet wel wat in zo'n fonds. `Mijn groep publiceert 25 tot 30 artikelen per jaar. Als je drieduizend euro per artikel moet betalen, kom je al gauw op een ton. Dat geld heb ik niet.'
Het breekt bovendien de macht van grote uitgevers als Springer en Elsevier, erkent hoogleraar Detlef Lohse, eveneens van de TNW-faculteit. `En dat juich ik alleen maar toe.'
Toch was er vrijdag terughoudendheid. `De prijs is één ding, een wetenschapper is vooral op zoek naar prestige', verwoordde EWI-onderzoeker Paul van der Vet de jacht naar een zo hoog mogelijke citatiescore, voor wetenschappers van groot belang. Volgens Leo Waaijers groeit de prestige van open access tijdschriften snel. `Maar het dilemma voor de auteur blijft: ga ik zitten wachten tot de impactfactor van zo'n open access tijdschrift hoger wordt of publiceer ik toch maar bij een traditionele uitgever', aldus Van der Vet.
Rector Ed Brinksma ziet Open Access als een `onvermijdelijk eindpunt, vergelijkbaar met de muziekindustrie'. De vraag is volgens hem hoeveel complicaties de individuele wetenschapper op korte termijn aanvaardbaar vindt.
Gespreksleider Waaijers probeerde Brinksma te bewegen in Nederland het voortouw te nemen eenzelfde fonds te starten als Amerikaanse universiteiten hebben. `Je bent dan de eerste in Europa, dat staat mooi toch, naast MIT?' Brinksma hield de boot af. `We moeten het samen doen. Ik vind het interessant om met de VSNU en NWO een vuist te maken richting uitgevers. We moeten zorgen dat ze geen universiteiten tegen elkaar uitspelen.'
Na afloop toont de initiatiefnemer tot het debat, Maarten van Bentum van de bibliotheek, zich blij verrast dat de UT-onderzoekers ondanks enkele reserves positief staan tegenover Open Access. `De bibliotheek zal de komende tijd verder praten met het CvB en proberen de UT te bewegen met de VSNU richting een open access model te gaan in Nederland.'
