Het is inmiddels een bekend probleem: de mentale gezondheid van studenten staat onder druk. Het gaat iets beter dan een paar jaar geleden, maar nog altijd hebben veel studenten weleens last van angst of depressie. Inmiddels staan de nieuwe eerstejaars weer voor de poorten. Wat kan het hoger onderwijs doen om ze te helpen?
Volgens de Onderwijsraad is de huidige aanpak van het studentenwelzijn te individueel en diagnostisch. Focus op goed onderwijs, is het advies, en help studenten vooral op die manier vooruit.
De politiek vindt het een goed idee. Van links tot rechts zijn de partijen positief over het rapport, bleek voor de zomer in een debat. Alleen leggen ze allemaal een ander accent.
Het CDA wil bijvoorbeeld dat hogescholen en universiteiten gemeenschappen zijn ‘van ontmoeting en verbinding’. JA21 en ChristenUnie willen meer aandacht voor zingevingsvraagstukken in de les. PRO wil concrete maatregelen nemen om de prestatiedruk te verlagen. De VVD wil ‘drempels’ zoals als het bindend studieadvies juist niet weghalen, maar studenten helpen eroverheen te stappen.
‘Partijen zijn geneigd om zich te richten op thema’s die aansluiten bij hun gedachtengoed’, zegt onderzoeker studentenwelzijn Jolien Dopmeijer van het Trimbos-instituut en hogeschool Windesheim. ‘Maar dat brengt ook risico’s met zich mee.’
Wat is het risico van deze verschillende interpretaties?
‘De onderdelen die de partijen noemen staan ook in het rapport, maar deze punten zijn juist zinvol mét elkaar. Als je bijvoorbeeld alleen inzet op het verlagen van de toets- en prestatiedruk, zonder ook te kijken naar zingeving en een veilige omgeving, dan sla je de plank alsnog mis. Je moet niet aan losse touwtjes gaan trekken. Het vraagstuk van welzijn kunnen we niet gefragmenteerd aanpakken.’
Ook onderwijsminister Letschert sluit zich aan bij het advies. Zij stelt dat instellingen ‘nee’ moeten durven zeggen tegen studenten als ze worden overvraagd.
‘In de basis heeft ze gelijk. Hogescholen en universiteiten zijn geen therapeutische instellingen. Tegelijkertijd is doorverwijzen lastig, omdat er vaak wachtlijsten zijn. Je wilt niet dat studenten in de tussentijd tussen wal en schip vallen, want dat kan leiden tot ernstiger klachten en risico’s.’
Horen stress en uitdagingen niet gewoon bij een studie?
‘Ja, we moeten niet alle moeilijkheden voor studenten wegnemen. Het is juist de bedoeling dat studenten uitdagingen leren aangaan. Maar je moet ook goed kijken: wanneer worden ze onnodig overvraagd? En er gebeuren ook dingen buiten hun invloed. De maatschappij is individualistischer geworden, er ligt veel druk op succesvol zijn en het leven is bovendien veel duurder geworden. Als je dat allemaal bij elkaar optelt, is het niet vreemd dat het welzijn van studenten onder druk staat.’
Wat kan het onderwijs doen?
‘Hogescholen en universiteiten kunnen investeren in verbondenheid. Dat doen ze overigens ook steeds meer. Denk aan het stimuleren van contacten tussen studenten en aandacht voor zingeving.’
‘Een docent kan bijvoorbeeld levensvragen behandelen die aansluiten bij het vak. Zo verbind je persoonlijke groei met professionele ontwikkeling. Dat kun je ook terug laten komen in de toetsen. Natuurlijk moeten studenten aan bepaalde eisen voldoen, maar hóe toets je? Meet je alleen kennis, of kijk je ook naar persoonlijke ontwikkeling?’
Vragen we dan niet te veel van docenten?
‘Ja en nee. Lesgeven is meer dan alleen kennis overdragen. Maar dat vraagt soms best veel. Er wordt ook bezuinigd, waardoor minder mensen hetzelfde werk moeten doen. Daardoor kan de druk op het personeel wel hoog oplopen.’
‘Als onderwijsinstellingen in jongeren investeren, levert dat veel op. Je helpt hen niet alleen om op een betekenisvolle manier te studeren, maar ook om na hun afstuderen als mens stevig in het leven te staan.’
