Alle hens aan dek voor 100 procent open access in 2020

| HOP, Melanie Zierse

Ruim de helft van de Nederlandse universitaire artikelen was vorig jaar voor iedereen gratis te lezen. Een goede ontwikkeling, vindt minister Van Engelshoven, maar er is volgens haar nog veel werk aan de winkel.

Het kabinet heeft de ambitie – vastgelegd in het Regeerakkoord – om open science en open acces tot norm te verheffen. De resultaten van publiek gefinancierd onderzoek moeten voor iedereen toegankelijk zijn, is de gedachte. Het streven is om in 2020 alle artikelen van Nederlandse universiteiten gratis aan te bieden.

UT: 60 procent open access vorig jaar

Maar het is alle hens aan dek wil de wetenschap dat binnen een jaar halen. Uit nieuwe cijfers van universiteitenkoepel VSNU blijkt namelijk dat vorig jaar nog maar 54 procent van de peer-reviewed artikelen van de veertien Nederlandse universiteiten open access beschikbaar was. In 2016 (toen de eerste meting plaatsvond) en 2017 lag dat aandeel op respectievelijk 42 en 50 procent. 60 procent van de in totaal 1920 peer-reviewed UT-publicaties was vorig jaar open access, een toename van 12 procent ten opzichte van 2017.

Versnellingsacties

‘De stijgende lijn uit de voorgaande jaren zet hiermee door, maar vlakt enigszins af’, reageert minister Van Engelshoven op de landelijke ontwikkeling. Het gaat volgens haar de goede kant op, maar ze realiseert zich ook ‘dat er nog grote stappen moeten worden gezet’. Ze houdt desondanks vast aan 100 procent open access in 2020.

Met zogenoemde ‘versnellingsacties’ hoopt ze dit doel alsnog te gaan halen. Een deel is dit jaar al in werking gezet. Zo wil ‘Coalitie S’, een internationale groep van onderzoeksfinanciers waartoe ook NWO en ZonMW behoren, dat wetenschappers alleen nog publiceren in open access-tijdschriften (Plan S).

De VSNU is in onderhandeling met een aantal grote wetenschappelijke uitgevers om open access te versnellen. Ze is optimistisch gestemd en denkt dat de doelstelling nog binnen bereik ligt. ‘De termijn is kort en het zal nog een steile stijging worden, maar we hebben er vertrouwen in’, aldus een woordvoerder.

Steuntje in de rug

Van Engelshoven gaat projecten van het Nationaal Programma Open Science, waarin wetenschappers en bestuurders met elkaar samenwerken, financieel een steuntje in de rug geven. Ook reserveert ze geld voor de Nationaal Coördinator Open Science. Voormalig rector-magnificus Karel Luyben van de Technische Universiteit nam deze functie begin 2018 op zich.