Sandra Pool
Het project heeft ten doel om voor 1 miljoen jaar vast te leggen wat het belangrijkste van onze cultuur vormt. En dat is niet zo maar een klus, al is de techniek inmiddels wel aanwezig om heel veel data op te slaan. ‘Het gaat om informatie over ons bestaan, dagelijkse dingen, wetenschap, kunst. Denk aan boeken, films, platen, wetenschappelijke tijdschriften, wetten.’ Met de datadichtheid zit het volgens de hoogleraar wel snor. Alleen het materiaal is problematisch. ‘We willen iets opslaan dat een miljoen jaar leesbaar blijft. De grote uitdaging is het ontwikkelen van een moderne dataopslag met een enorm lange houdbaarheid. Dataopslag is nu te kwetsbaar. We transformeren in rap tempo van het ene systeem naar het andere. Van de pen naar het floppy en naar high tech dataopslag. Maar gaat er iets kapot, dan heb je een probleem.’ Daar ligt voor Elwenspoek de uitdaging. Ideeën heeft hij al wel. ‘Data opslaan in munten of sieraden vind ik interessant. Die kun je na heel lange tijd terugvinden. Kijk maar naar wat wij allemaal nog opgraven uit onze geschiedenis.’
Elwenspoek kwam via een collega-onderzoeker van de Universität Freiburg in aanraking met het Human Document Project. ‘Ik was daar een jaar voor een sabbatical leave. Mijn collega liep al langer met deze plannen rond. Hij heeft het idee dat alle informatie die we hebben van bijvoorbeeld de Grieken onvolledig is en dat het zonde is dat gegevens verloren gaan.’ De UT-hoogleraar raakte geïnteresseerd in diens gedachtengang. ‘Ik heb weliswaar een technische achtergrond, maar mijn interesse is erg breed. Wat me met name boeit is de materiaalkunde. Op welk materiaal kun je data voor heel lange tijd bewaren zodat het na een miljoen jaar nog te lezen is? Een ander aspect wat mij intrigeert is de codering van de teksten. Hoe vertaal je onze informatie naar iets, naar een symbool bijvoorbeeld, wat in elke taal te begrijpen en te herkennen is?’ Andere vragen die de wetenschapper fascineren gaan over de selectie. ‘Wat zet je erin? Hoe bepaal je welke informatie je wel en niet opslaat? Wat we vandaag uitkiezen zal drie generaties verder niet meer gekozen worden. Die keuzes zeggen dus iets over ons.’
Het Human Document Project is niet het eerste initiatief om culturele informatie te bewaren. ‘In de jaren zeventig zijn twee ruimtesondes naar Jupiter en Saturnus gevlogen. Aan boord hebben ze een time capsule. Er in zit een afbeelding in van een man en een vrouw en een tekening waarop te zien is waar wij zitten in het heelal.’ Een ander project is de wereldzaadbank in Spitsbergen. ‘Het is de opslag van zoveel mogelijk zaden van gewassen.’
‘Dataopslag is nu te kwetsbaar. Gaat er iets kapot, dan heb je een probleem.’ Foto: Gijs van Ouwerkerk
Sommige collega’s reageren direct enthousiast op de plannen, anderen zien de complexiteit ervan in en weer andere onderzoekers raden het af om te doen onder het mom dat we nu leven. Het brengt Elwenspoek niet van de wijs. Sterker nog, over twee jaar, na zijn pensioen, wil hij de kar gaan trekken van het project. ‘Ik wil meer bekendheid genereren door er lezingen over te geven.’
