Graag zou ik reageren op het artikel van Bas Belleman ‘De schade van Stapel’ in het UT Nieuws van 15 september jongstleden. Het probleem dat in dit artikel aan de orde wordt gesteld, het fingeren van data in de wetenschap, is ernstig en heeft inderdaad grote gevolgen. Echter, de conclusie die de heer Bellemans hieraan verbindt – dat je wel wat hebt uit te leggen als je vandaag de dag sociaal psycholoog bent– en de koppeling die hij daarnaast legt met wat überhaupt het nut van dit soort onderzoek is, is wat kort door de bocht.
Alsof een dergelijke schendig van integriteit slechts is voorbehouden aan de sociaal psychologische wetenschap. Niet alleen lijkt mij dit een vrij naïeve veronderstelling, het getuigt ook van een zekere mate van stereotypering: op basis van één soort onderzoek en één persoon wordt vervolgens een hele psychologische discipline over één kam geschoren. Daarnaast vraag ik mij af op welke gronden de heer Bellemans zijn uitspraak over de ‘sociaal psychologen’ doet: neemt hij daarbij het onderzoek naar ‘vleesetende hufters’ als maatstaf voor de maatschappelijke relevantie van al het sociaal psychologische onderzoek? Het is de vraag of dat een realistisch uitgangspunt is of dat hier wellicht sprake is van een heuristiek: een vuistregel die mensen gebruiken om beslissingen eenvoudiger te maken, maar die tot foute conclusies kan leiden wanneer verkeerde of niet reële uitgangspunten worden gebruikt. De sociale psychologie onderzoekt welke (gedrags)mechanismen er aan dergelijke fenomenen ten grondslag liggen en de laatste alinea van Belleman’s artikel illustreert, naar mijn mening, op heldere wijze het maatschappelijk nut van dergelijk onderzoek.
Ik ben het volledig eens met het feit dat het fingeren van data een grove schending is van het vertrouwen dat mensen stellen in de wetenschap en de integriteit van de wetenschappers die wel op verantwoorde wijze onderzoek doen. Echter, een dergelijk voorval lijkt helaas niet voorbehouden aan slechts één soort onderzoekers, zoals het werk van psycholoog Robert D. Hare bijvoorbeeld bijzonder goed aantoont.
Met vriendelijke groet,
Dr. Karlijn Beune
S & O psycholoog
