Wat was, als hoger onderwijsexpert, je eerste reactie op de federatie?
`We doen bij CHEPS natuurlijk al jarenlang onderzoek op het gebied van het hoger onderwijs en zien de wereld veranderen. De financiële middelen nemen af, de specialisaties nemen toe. Je kunt niet overal vooraan staan. Een federatie vormen is dan creatief gedacht. En bedenk wel, zoiets doen universiteiten niet als het niet nodig is. Het vreet energie, je krijgt te maken met weerstand en biedt geen garanties over de afloop.'
Je komt net terug uit Australie. Daar is dit heel gewoon?
`Ook in Nederland zie je natuurlijk in onderwijsland steeds meer fusies of lossere samenwerkingsverbanden ontstaan, bijvoorbeeld tussen hogescholen en tussen hogescholen en universiteiten. In Australië hebben ze vijftien jaar geleden een fusiebeweging meegemaakt. Het binaire systeem van hogescholen en universiteiten werd toen opgeheven en instellingen met verschillende culturen en status gingen in elkaar op. Er ontstonden toen veel multicampus universiteiten.'
Met één bestuur?
`Australische universiteiten hebben één centraal `college van bestuur' en de dependances worden geleid door een decaan of opleidingsdirecteur. Die dependances hebben wel een zekere mate van autonomie maar vallen toch allemaal onder een en hetzelfde bestuur.'
Bij de drie TU's blijven drie colleges bestaan.
`Ja, er is vooralsnog gekozen voor een vrij losse federatie, om mee te beginnen. Het lijkt meer op een intentieverklaring. Het basisidee van een federatie is een vorm van samenwerking waar veel ruimte is voor losse onderdelen maar dan wel onder één centraal bestuur. In het geval van de TU's hebben de drie voorzitters de regie, maar hoe dat in de praktijk uitpakt is de vraag. In het sectorplan staat dat ze doorzettingsmacht hebben. Ik heb begrepen dat zij dus de knopen kunnen doorhakken als de portefeuillehouders er niet uitkomen. Dat ze het daar gedrieën over eens moeten zijn, gaat misschien ten koste van de slagvaardigheid, maar creëert wel draagvlak. Overigens is het mij nog niet duidelijk of die doorzettingsmacht alleen geldt voor de opstartfase of ook straks voor het bestuur van de federatie.'
Dreigt niet het gevaar dat met de gekozen structuur elke voorzitter voor z'n eigen parochie preekt?
`Dat valt wel mee, denk ik. De collegevoorzitters willen hier natuurlijk een succes van maken en zullen verder kijken dan de eigen instelling. Trouwens, preken voor eigen parochie kan ook als je kiest voor een fusie met één bestuur. Dat zal waarschijnlijk ook bestaan uit afgevaardigden van én Delft én Twente én Eindhoven.'
Kun je in Australië zien hoe dat op termijn met organisatorische cultuurverschillen gaat, als instellingen fuseren?
`In Australië zijn universiteiten en hogescholen met elkaar gefuseerd. Dat is moeilijker. De verpleegstersopleiding moet ineens samen met de economiefaculteit. Onderzoekers vinden het irritant dat de onderwijsmensen geen onderzoek doen. Het wringt. Vijftien jaar na dato zit er nog veel pijn. Ik denk dat dat met de TU's wel mee zal vallen. Het zijn drie technische universiteiten, in sterke mate vergelijkbaar. Maar toch heeft elke universiteit z'n eigen cultuur en sfeer. De omgang met de u-raad, om eens wat te noemen, is in elk van de drie steden anders. En Twente bijvoorbeeld zit nog in de nasleep van de reorganisatie van de faculteiten en krijgt nu weer andere partners. Je moet daar ook niet al te dramatisch overdoen, heel veel onderzoekers werken al samen. Maar als vakgroepen moeten herverkavelen en mensen die al vijftien jaar samenwerken uit elkaar moeten, vinden ze dat niet leuk. Dat is emotioneel en dan kun je enige wrijving verwachten. Dan is het van belang dat besluiten slagvaardig genomen worden en ik hoop dat dat lukt.'
En een fusie?
`Een federatie is prima om mee te beginnen en kan uitstekend werken. Het biedt mogelijkheden om de eigen identiteit te behouden, dus het is niet zo gek om in een los verband te beginnen. Na verloop van tijd kan ik me voorstellen dat er wel een centraal college van bestuur komt. Waar dat dan moet zitten? In Australië waren we op een universiteit met vier campussen, daar verdelen ze de vergaderingen keurig over de locaties. Maar dan zitten ze dus de hele dag in de auto...'
