Samenleving niet klaar voor gekloneerde schaap Dolly
'Het gekloneerde schaap Dolly is een bijzonder beest. Uit de celkern van een volwassen dier is de hele machinerie van het leven opnieuw op gang gebracht. In haar geval kun je eerst kijken of het product bevalt voor je daadwerkelijk gaat kloneren.
'Het is niet moeilijk om voor de veeteelt wenselijke toepassingen te bedenken. De grote vraag blijft of je met een betrouwbare kloneermethode eigenschappen commercieel kunt benutten. Het is niet verwonderlijk dat aan de Schotse onderzoeksgroep een bedrijf is verbonden. De koppeling tussen research en ondernemerschap is in de biotechnologie vrij snel ingeburgerd geraakt.
'Een medisch huzarenstukje met een menselijke kloon is voor biotechnologen een spannend idee. Op het onderzoeksgebied van menselijke embryo's valt nog veel eer te behalen. Naast het uitdagende aspect is het risico voor de wetenschapper welhaast even groot. Als er iets misgaat, is dat schadelijk voor de reputatie van de onderzoeker en van het vakgebied.
'De kans dat in de toekomst regelmatig mensen gekloneerd worden achten wij niet groot, maar helemaal uit te sluiten is het niet. Een vergelijking met In Vitro Fertilisatie (IVF) maakt dat duidelijk. Daar grepen technologieontwikkeling en de diepe menselijke behoefte om kinderen te krijgen in elkaar. De ontwikkeling ging daardoor heel snel. Zo'n scenario kunnen wij ons voor kloneren niet voorstellen. De denkbare mogelijkheden stuiten al snel op grote ethische bezwaren. Bijvoorbeeld het ontwikkelen van transplanteerbaar hersenweefsel via een gekloneerde embryo - om de ziekte van Parkinson bij de ouder te genezen - stuit op ethisch-medische beperkingen ten aanzien van embryogebruik.
'Het kloneren van mensen kan alleen een grote vlucht nemen wanneer het de enige uitweg is om bepaalde ernstige ziekten te genezen. Door de vergaande ontwikkeling van recombinant DNA-technieken is die kans juist klein. Het is wel voorstelbaar dat in stilte ooit een kloon van een individu wordt gemaakt. Het in de pers geopperde idee dat zoiets in een garage mogelijk is, is wel heel erg simpel. Net als bij IVF heb je specialistische medische instrumenten en deskundigheid nodig. Dat de apparatuur fysiek in een garage past, zal inderdaad wel kloppen.
'Wanneer je de geschiedenis bekijkt, is kloneren als bij Dolly eigenlijk altijd al het scenario geweest; zowel in de fantasie van science fiction schrijvers als van de biologen van het eerste uur. Het meest storende van Dolly is dan ook dat de samenleving er, voor de zoveelste keer, weer niet klaar voor blijkt te zijn. Iedereen had kunnen weten dat het op een dag zover zou komen. Het is een goed idee wanneer minister Borst een scenariowedstrijd uitschrijft over toekomstige ontwikkelingen bij klonering. Deskundigen, maar zeker ook leken, kunnen dan aangeven waar zij qua technische ontwikkelingen en toepassingen aan denken. Vervolgens kan de discussie op gang komen wat wij aanvaardbaar achten en wat niet. Het wordt tijd dat beleid op technologische ontwikkelingen anticipeert. Nu we weer hopeloos achteraan hobbelen hebben we de halve slag al verloren.
'Voor wetenschappelijk onderzoek kan regelgeving nodig blijken. Er is in principe experimenteerruimte met menselijke embryo's tot twee weken na de bevruchting. Middels een geclausuleerd ja kun je als samenleving in deze ruimte proeven toestaan onder voorwaarde te stoppen bij ongewenste resultaten. Over gentherapie op kiembaanniveau bijvoorbeeld, waar nieuwe genen op een volgende generatie worden overgebracht, bestaat bij wetenschappers consensus om dat bij mensen niet te doen. Een deel is principieel tegen,maar een groter deel vindt het eenvoudigweg te riskant.
'Als je de hele machinerie van het leven opstart, weet je nooit zeker of alle schakeltjes goed vallen. In principe weet je dat ook niet bij IVF waar nogal wat wordt afgesjouwd met zaad- en eicellen. De consequenties voor de vrucht in de baarmoeder alsook voor het leven op aarde zijn niet precies bekend. Een discussiepunt waaraan bij de snelle ontwikkeling van IVF te gemakkelijk is voorbijgegaan.'
