 |
| Karlijn Beune. Foto: Arjan Reef |
Karlijn Beune is onderzoeker bij de opleiding psychologie en communicatiewetenschap van de faculteit Gedragswetenschappen. Op 1 oktober promoveerde ze cum laude binnen de vakgroep psychologie en communicatie van gezondheid en risico. Haar proefschrift richtte zich op inter-persoonlijke beïnvloeding in (interculturele) verdachtenverhoren. Daarover gaf ze deze week een inspiratielezing aan de politie van de regio Twente. `Heel gaaf', glundert ze. `Het begint nu echt te lopen. Ik ben heel blij dat het onderzoek wordt opgepikt door mensen uit de praktijk.' Beune was als kind al gefascineerd door detectives en misdaadverhalen. Tijdens haar eerste studiejaar arbeids-, organisatie- en personeelspsychologie in Groningen hoorde ze over onderzoek naar verhoorstrategieën bij de politie. `Dat leek me zo gaaf. Toen ik later een afstudeeropdracht zocht en hoorde dat er bij Ellen Giebels (universitair hoofddocent, red.) een plekje vrij was om daar onderzoek naar te doen, pakte ik die kans met beide handen aan.'
Met twee medestudenten analyseerde ze 52 verhooropnamen. `We codeerden het gedrag op basis van de tafel van tien.' Legt uit: `Dat zijn tien manieren om iemand die weerstand vertoont in beweging te krijgen. Oorspronkelijk ontwikkeld voor onderhandelingen in crisissituaties. Wij passen het in ons onderzoek voor het eerst toe op verhoren.' Een voorbeeld: `Als een verhoorder aardig doet, begripvol is en actief luistert dan is de andere partij geneigd om aardig terug te doen. Een rechercheur kan ook een beroep doen op zijn geloofwaardigheid door te zeggen dat-ie al veertig jaar bij de politie werkt en de verklaring van de verdachte niet logisch vindt. Zo zijn er tien technieken die rechercheurs strategisch kunnen inzetten tijdens een verhoor.
Voor haar proefschrift onderzocht Beune vervolgens het effect van de verschillende strategieën op de uitkomst. `Ik analyseerde bijvoorbeeld 27 video-opnamen van verdachtenverhoren en keek naar het effect van de inter-persoonlijke beïnvloeding op de verdachte. Zoals bekentenissen, het type informatie, de bereidheid iets te willen zeggen, de kwaliteit van de werkrelatie tussen verdachte en verhoorder en de hoeveelheid informatie die loskomt.'
De Nederlandse politie gebruikt met name het rationeel overtuigen op basis van logica en het blootleggen van tegenspraak in verklaringen als verhoorstrategie en de strategie van aardig doen, respect tonen en actief luisteren, vertelt Beune. `Vanuit het perspectief van culturele achtergronden zag ik dat de laatstgenoemde manier meer vruchten afwerpt bij verhoren van allochtone verdachten, terwijl de rationele manier beter werkt bij autochtonen.' Beune verklaart: `Op basis van bestaande literatuur bracht ik onderscheid aan tussen culturen. Niet-westerse samenlevingen labelde ik als hoge context: een cultuur, ingebed in een groot sociaal netwerk. Mensen hoeven niet alles te zeggen, men is vaak bang voor gezichtsverlies en het behoud van harmonie is belangrijk. Daarom is de communicatie is meestal indirect. Een lage context slaat op westerse maatschappijen waarin alles draait om de inhoud en iedereen op zichzelf is. Communicatie is daarom direct. Rechercheurs kunnen meer halen uit hun verhoor als zij de juiste toon aanslaan en hun verhoortechniek aanpassen aan de culturele achtergrond van de verdachte.'
In haar huidige postdoc bij het Korps Landelijke Politiediensten en het Openbaar Ministerie gaat ze nog een stapje verder. `Ik onderzoek hoe politiemensen effectief kunnen omgaan met bedreigde burgers. Daarbij speelt het gedrag van rechercheurs een belangrijke rol, maar ook de culturele achtergrond en persoonlijkheid van burgers.'
