Maar laten we eerst eens de oorzaken van de financiële crisis onder de loep nemen. Verreweg de grootste oorzaak van de malaise is de zogenaamde Plasterk-korting. Waarom toch was iedereen zo euforisch bij de aanstelling van `een van ons' als minister van onderwijs? En waarom leert de geschiedenis keer op keer weer dat juist de ex-wetenschappers deze post op de meest beroerde wijze blijken te vervullen?
Voor de niet-ingewijden: de Plasterk-korting is een overheveling van het budget (100 miljoen) van de universiteiten naar de voornaamste onderzoeksfinancier NWO. Niks aan de hand, zul je zeggen, dat geld verdienen we zo weer terug. Zeker, maar van NWO-geld mag je alleen tijdelijke medewerkers aannemen terwijl van het universiteitsbudget het vast personeel en de infrastructuur betaald wordt. Hierdoor ontstaat een soort Catch-22: er zou een reductie van vast personeel moeten volgen om het `gat van Plasterk' te dichten, maar dat vast personeel moet nu juist de onderzoeksplannen schrijven om dat extra NWO-geld binnen te halen! En dat terwijl de werkbelasting van het wetenschappelijk personeel de afgelopen jaren al niet bepaald verminderd is.
Het gemak waarmee de minister deze overheveling heeft uitgevoerd en het positivisme waarmee het gepresenteerd werd, maakt een haast vileine indruk. Het eerste beeld dat bij me opkwam was dan ook van de Lolsmurf: dat vrolijke blauwe mannetje met zijn witte muts dat zijn eigen dorpsgenoten keer op keer met veel zelfgenoegzaamheid cadeautjes aanbiedt die bij de ontvanger in het gezicht ontploffen. Nu draagt onze minister ook een hoed…
Tot nu toe hoopt de UT het onheil af te wenden zonder reorganisatie. En juist dat beginsel begint creatieve, ja zelfs groteske vormen aan te nemen! Wat is namelijk het geval? Er is een nieuw soort `ondernemerschap' bedacht! Een onderzoeksgroep moet zoveel mogelijk van zijn vast personeel inschrijven op projecten om daarmee de personeelskosten te drukken. Dat leidt tot `komische' taferelen, zoals iedereen die een Vernieuwingsimpuls-subsidie heeft binnengehaald al aan den lijve heeft ondervonden. Waar een jaar geleden met veel bombarie was verkondigd dat de universiteiten zulke subsidies niet meer hoeven te matchen, wordt de onderzoeker nu alsnog gedwongen zijn eigen salaris op het project in te schrijven. Hiermee wordt de hoeveelheid echt onderzoek, gedaan door nieuw aan te stellen tijdelijk personeel, AIO's en postdocs, drastisch verminderd. En daarmee op termijn natuurlijk ook de output en daarmee weer de concurrentiepositie van die eens zo veelbelovende onderzoeker. Waar echt ondernemerschap leidt tot meer werkgelegenheid en meer productiviteit, leidt het nieuwe `ondernemerschap' tot het tegenovergestelde.
Deze maatregel ondermijnt ook de aantrekkingskracht van de UT op nieuw wetenschappelijk personeel! Net over de grens krijgt elke beginnende associate professor 2-3 promovendi permanent (!) gefinancierd door de universiteit, en voor full profs loopt dat al snel op tot 5-8. Een potentiële UT-collega moet ik, bij polsen naar de situatie hier, toch met enig schaamrood op de kaken uitleggen dat de teller hier ongeveer op min-twee staat.
De ministeriele Lolsmurf heeft trouwens binnenkort nog een cadeautje voor ons in petto: de universiteiten krijgen alleen nog betaald voor studenten in de nominale studieduur. Iedere hoogleraar heeft tegenwoordig een bedrijfseconomische opleiding nodig om het allemaal nog te bevatten. Helaas zijn we onze nominale studieduur al gepasseerd. Laten we maar hopen dat onze minister snel zijn platte hoed verruilt voor een rode puntmuts en als Grote Smurf gaat regeren, en eens echt werk gaat maken van Nederland kennisland.
Jurriaan Huskens
hoogleraar TNW
