Neurowetenschappers zouden graag bepaalde neuronen aan- of uitzetten om bijvoorbeeld slaap of verslaving te beïnvloeden, maar hoe doe je dat? Met lichtsignalen zou het kunnen lukken.
Het onderzoek dat het Nobelprijscomité vandaag beloont, begon bij de vraag waarom een bepaalde alg naar het licht toe zwemt: wat gebeurt in zo’n simpel eencellig organisme als het op licht reageert? De Duitsers Peter Hegemann en Georg Nagel ontrafelden in de vroege jaren 2000 welk eiwit in de alg daarvoor verantwoordelijk is.
Zo vonden ze als het ware de aan/uitknop waar neurowetenschappers naarstig naar op zoek waren. Je hoefde alleen nog maar een bepaald gen voor lichtgevoeligheid aan de cellen toe te voegen.
De Amerikaan Karl Deisseroth kreeg dit in 2005 bij muizen voor elkaar. Hij en zijn collega’s konden zelfs diep in het brein bepaalde neuronen stimuleren. Zo konden ze beter in kaart brengen hoe het muizenbrein werkt.
Blindheid
Hiermee ontstond het vakgebied van de optogenetica. Onderzoekers kunnen nu de impact van bepaalde neuronen beter bestuderen. Dat gebeurt veelal in proefdieren, maar de hoop is dat het onderzoek bijvoorbeeld gaat bijdragen aan de genezing van bepaalde vormen van blindheid.
Uiteindelijk zou het misschien kunnen helpen bij de behandeling van angsten en andere neurologische problemen, maar zover is het nog niet. Het brein verbergt nog vele geheimen, zei de voorzitter van het Nobelprijscomité.
Ook Nederlandse universiteiten werken in het vakgebied van de optogenetica. Een consortium van universiteiten en medische centra heeft vorig jaar ruim 18 miljoen euro van onderzoeksfinancier NWO gekregen voor zulk onderzoek.
De Nobelprijs bedraagt dit jaar 12 miljoen Zweedse kronen, omgerekend meer dan één miljoen euro. De winnaars delen dit bedrag.
Nederlanders
Drie Nederlanders wonnen ooit de ‘Nobelprijs voor de fysiologie of geneeskunde’. De eerste was Willem Einthoven in 1924: hij is de grondlegger van het elektrocardiogram. Christiaan Eijkman won in 1929 voor zijn onderzoek naar vitamines. In 1973 kreeg Niko Tinbergen de prijs voor zijn onderzoek naar het gedrag van sociale dieren zoals bijen en vogels.
