Gevoelige kennis mag niet weglekken – zeker niet naar een land dat die kennis vervolgens tegen ons gebruikt. Vorige week waarschuwde inlichtingendienst AIVD nog voor spionage door landen als China en Rusland.
Eén maatregel tegen kennisdiefstal, waar het ministerie van Onderwijs al jaren aan werkt, is de controle van nieuwe werknemers en masterstudenten in gevoelige vakgebieden. Zijn ze een risico voor de kennisveiligheid, dan moeten hogescholen en universiteiten hen buiten de deur houden.
Bedrijven
Maar ook het bedrijfsleven heeft gevoelige kennis in huis, die net zo goed gestolen kan worden. Moet de overheid ook bij bedrijven alle personeelsleden gaan screenen, als ze bijvoorbeeld gaan werken aan de ontwikkeling van nieuwe sensoren, computerchips, drones, AI of andere gevoelige innovaties?
Het ministerie van Economische Zaken heeft een eigen screeningswet overwogen voor ‘kennisintensieve’ bedrijven, maar dat plan is nu in de prullenbak gegooid: je kunt maar moeilijk afbakenen welke bedrijven wel-of-niet hun nieuwe personeel zouden moeten laten screenen. Het zou zomaar om duizenden bedrijven kunnen gaan. Het doorlichten van nieuwe personeelsleden zou jaarlijks tientallen miljoenen euro’s kosten.
Gevolgen OCW
Voor het ministerie van Onderwijs heeft dit ook gevolgen. Universiteiten en hogescholen hebben immers ook bedrijven onder zich, bijvoorbeeld de spin-offs die hun wetenschappers oprichten. Als personeel van dergelijke bedrijven niet gescreend hoeft te worden, ontstaat een flink lek in de bescherming tegen kennisdiefstal.
Maar fundamenteler zijn misschien de problemen met de afbakening: welke vakgebieden moeten onder de screeningswet gaan vallen? Het ministerie van Economische Zaken kwam er niet uit, maar het ministerie van Onderwijs vindt het ook moeilijk. Mede daardoor liep het wetsvoorstel steeds vertraging op.
Universiteiten zijn geen voorstander van de wet. Hij is onuitvoerbaar en duur, vindt koepelvereniging UNL. Ook wetenschapsgenootschap KNAW ziet er weinig in.
Letschert
In haar vorige rol als bestuurder van de Universiteit Maastricht was ook Rianne Letschert ertegen. Gevoelige kennis is al afdoende beschermd, zei ze tegen de NOS, en het idee dat je risico’s kunt wegnemen met regels noemde ze naïef.
Maar nu is ze minister en zal ze er iets mee moeten. Eerder deze maand zei Letschert tegen de Tweede Kamer dat het wetsvoorstel voorlopig nog niet naar de Tweede Kamer komt. In elk geval niet dit jaar.
Letschert stuurt nog vóór de zomer een brief naar de Tweede Kamer over een 'uitvoerbare, effectieve en proportionele screening kennisveiligheid'. Ze noemt het van belang dat er 'gelijk wordt opgetrokken' met het innovatieve bedrijfsleven.
Wat dat precies betekent, is afwachten. Maar dat bedrijfsleven krijgt dus helemaal geen screening. Het zou kunnen dat ook OCW overweegt om de screeningswet in de ijskast te zetten.
