Staatssecretaris Nijs heeft pal voor het kerstreces twee van haar stokpaardjes in de Tweede Kamer losgelaten. Vanaf volgend jaar is het wat de bewindsvrouw betreft mogelijk om studenten aan de poort te selecteren en en een hoger collegegeld te heffen.
Op die manier denkt de staatssecretaris een mentaliteitsverandering te bewerkstelligen. Volgens haar zijn instellingen nu te veel gericht op massaliteit, terwijl excellentie een drijfveer zou moeten zijn in de zo vurig gewenste kennissamenleving. Wat er dreigt is dat toppers naar het buitenland uitwijken als er geen topstudies worden aangeboden, zo laat Nijs weten.
Het verhaal van de bewindsvrouw is bepaald niet nieuw. 'Innovatie' en 'kenniseconomie' zijn toverwoorden bij de beide kabinetten Balkenende, zoals het ook al vlaggenschepen waren tijdens de thans verketterde Paarse jaren, toen minister Loek Hermans overal waar hij zijn gezicht liet zien over een 'hoogvlakte met toppen' sprak.
De ambities om Nederland wat de kenniseconomie betreft in de Europese en dus wereldtop te laten meedraaien, waren ook al volgens Hermans - evenals Nijs een VVD'er - gebaat bij collegegelddifferentiatie. Bovendien wilde de partijgenoot de selectie van studenten op kwaliteit al niet in de weg staan.
Hermans werd echter destijds teruggefloten door de Kamer. Topcollegegelden? Neen meneer. Selectie op kwaliteit? Eerst een commissie laten kijken naar de effecten. Toenmalig oppositiepartij CDA trok samen met de regerende PvdA een stevige muur op: met name de collegegelddifferentiatie zou er niet komen. Hermans kon weinig anders doen dan de wens van de Tweede Kamer slikken, maar meteen daarna kwam naar buiten dat onderzoek naar de topcollegegelden gewoon zou doorgaan.
Paars ging en Balkenende kwam, maar wat bleef was de VVD'er Annette Nijs als bewindspersoon hoger onderwijs. En die trok dan ook de blauwdruk van haar voorganger uit het archief. Het CDA liet als kersverse coalitiepartner haar oren hangen naar de liberalen, die zich gesteund wisten door de LPF: topopleidingen zouden meer geld mogen vragen van de student. Het CDA gaf toe dat het om een concessie ging: liever waren ze er niet aan begonnen.
Nu, een coalitie verder (LPF werd ingeruild voor D66), komt Nijs opnieuw met plannen die ervoor moeten zorgen dat instellingen in ieder geval voor een aantal opleidingen de studenten mogen selecteren op kwaliteit en de dikte van de portemonnee. Omdat uit eerder onderzoek naar kwaliteitsselectie vooral bleek dat meer onderzoek nodig was, gaat het eerst om - wederom - een experiment.
Het CDA heeft echter al laten weten niets in de plannen van Nijs te zien. Nog tijdens de laatste begrotingsronde eind vorig jaar kreeg de staatssecretaris van een kamermeerderheid te horen dat de Christendemocraten niet op elitair onderwijsplannen zit te wachten. Waarmee Nijs de werkwijze van partijgenoot Hermans dus vrolijk voortzet.
Ook bij de studentenbonden krijgt Nijs de handen niet op elkaar. De LSVb is zelfs ronduit boos op Nijs. Het ISO erkent dat het hoger onderwijs op de schop moet, maar niet op de wijze die Nijs voor ogen heeft: er moet geredeneerd worden vanuit de student, en niet vanuit de instelling waaraan deze studeert.
Steun is er natuurlijk ook voor de staatssecretaris. Haar eigen VVD loopt er wel warm voor, en ook de PvdA lijkt niet per definitie tegen. Als er maar garanties komen voor de student met de kleine portemonnee.
