‘Ik hoop op veel mooie acteerrollen waar stuntwerk bij komt kijken’

‘Die week kan ik niet, dan ben ik aan het zwaardvechten in Engeland.’ Een interview wordt wel vaker uitgesteld, maar een reden in deze categorie is een unicum. Typischer wordt het niet als je kijkt naar het huidige leven van alumnus Natasja Schaafsma, die in 2022 haar bachelor Creative Technology afrondde.

Afgehakt hoofd

De afspraak is bovenin het Forum in Groningen, de stad waar ze een paar maanden geleden naartoe verhuisde na enkele jaren studeren, wonen en werken in het Ierse Dublin. Terug in het Hoge Noorden – de provincie waar ze opgroeide – en voor eventjes in between jobs. Daarnaast stromen de acteerklussen binnen, zoals onlangs nog als ‘Plastic Visser 3’ in Amsterdamned II, de opvolger van de Dick Maas-horrorklassieker. ‘Een stuntrol, maar ontzettend leuk om te doen. Ik moest schrikken van een afgehakt hoofd, terwijl ik in het water viel.’

De Groningse toog acht jaar geleden naar de UT, in eerste instantie voor een studie Advanced Technology. Niet direct een match, zo bleek. ‘Ook al maakte ik meteen in de eerste maand vrienden en bleef ik al die jaren betrokken bij studievereniging Astatine. Ik was gek op het technische, maar miste het creatieve. Voor iemand die op de middelbare een theateropleiding volgde, kun je je voorstellen dat het contrast vrij groot was.’

Technisch en creatief

Toch wilde ze op de UT blijven. ‘Bij de open dagen viel me al op hoe goed alles geregeld was, tot aan de stopcontacten aan toe. Die zag ik in Delft niet, dus die optie viel al snel af. Het was op de UT anders dan op andere universiteiten, want ik ben ze bijna allemaal afgegaan. Die campusgedachte, dat ook alle sportfaciliteiten dichtbij zijn, dat heb je elders niet. En misschien is het ook een gevoel, of een soort gedeelde mentaliteit … zoveel verschilt die niet tussen Groningers en Twentenaren.’

'Ik heb uiteindelijk zoveel bijzondere dingen gedaan in Enschede, tot aan optredens in de Pakkerij aan toe'

De combinatie tussen technisch en creatief, die vond ze logischerwijs bij Creative Technology. ‘Zo’n studie waarbij je elke module prima met een zesje zou kunnen halen, maar dat deed eigenlijk niemand. Dat zegt veel over de motivatie. Iedereen was wel op een eigen manier bezig om er altijd nét dat beetje meer uit te halen. Ik kan me nog herinneren dat ik als tweedejaars vanwege de switch van studie nog een opdracht voor eerstejaars moest maken. Volgens mij heeft docent Angelika Mader door de jaren heen tientallen gitaarstemmers moeten beoordelen. Samen met een studiegenoot besloot ik wat anders te maken: een geautomatiseerde Tinderswiper. Zo flauw, dachten we, dat we maar extra moeite staken in het programmeerwerk. Maar ze was er volledig van gecharmeerd. Een fantastische docent, zoals zovelen binnen de opleiding.’

Ook buiten de collegezalen genoot ze van het Enschedese studentenleven, met name bij alpinismevereniging TSAC. ‘Ken je BotS, de Battle of the SACs? Dat was zo gaaf. Het is een wedstrijd tussen alle studenten alpenclubs in Nederland: een race van 21 uur lang. En dat per fiets, lopend, steppend, kanoënd… Je moet zelf navigeren en kunt bonuspunten verdienen door extra tussenstops mee te pakken. Ondertussen val je wel tijdens het fietsen in slaap, zeg maar. Zat ik daar te hallucineren terwijl ik nog een gelletje naar binnen werkte. Ik heb uiteindelijk zoveel bijzondere dingen gedaan in Enschede, tot aan optredens in de Pakkerij aan toe. Elke dag waren er wel meerdere dingen om te doen, ook als je niet zo van het zuipen was – want dat was ik zeker niet.’

Klimmen bij TSAC.

Blauwe plekken

De coronacrisis haalde praktisch al het moois van haar studentenleven onderuit. Schaafsma vond zich voor een groot deel van haar UT-studie terug in een isolement. Na haar bachelor wilde ze eigenlijk doorstuderen in Enschede. ‘Ik deed een minor in aardeobservatie, met vakken over datavisualisatie kon ik sloppenwijken in Khartoem in kaart brengen. Dat vond ik zo gaaf, zo’n gevoel dat je op die manier impact kan hebben.’ Voor de master van ITC bleek ze echter niet de benodigde papieren te hebben. Voor de evenknie in Wageningen wel. Toen werd het Dublin, omdat ze daar een dubbele studie kon doen: Geographic Information Science (GIS) én acteren.

Met name voor stage and screen combat – choreografische gevechten – volgde ze tal van cursussen en is ze inmiddels Advanced Level Stage Combatant: zwaardvechten, vallen, aangereden worden door auto’s… Ze heeft de nodige ervaring op zak. Levensgevaarlijk? ‘Nee, alleen wat blauwe plekken, meer heb ik er niet aan overgehouden. Het is namelijk ontzettend gecoördineerd, echt tot in de puntjes. Natuurlijk is er een risico dat je iemand met een zwaard in het oog steekt. Moet je gewoon niet doen.’ Wat het acteervak zo boeiend maakt? ‘Met kleine veranderingen kun je al heel veel doen. Je leert met details te spelen, kleine verschillen in mimiek, houding of intonatie bijvoorbeeld.’

'Het simpele rekensommetje, maar ook een tegenstrijdigheid: om gecast te worden, moet je al gecast zijn'

Doorbraak

Een doorbraak kwam er ook. Nog tijdens de coronapandemie besloot ze zelf films te gaan schrijven, te regisseren en erin te acteren. Medestanders vond ze snel om zich heen in Dublin. ‘Ik denk dat een stukje analytisch vermogen vanuit mijn universitaire studie daar ook wel bij hielp, dat ik even goed op een rijtje wist te zetten wat nodig was om kans te maken op succes. Het is een ontzettend competitief wereldje. Het simpele rekensommetje, maar ook een tegenstrijdigheid: om gecast te worden, moet je al gecast zijn. Dus stak ik er best wat energie en marketinggeld in en nam zelf het heft in handen om mij als acteur en filmmaker op de kaart te zetten.’

Het analytisch denken kwam ook kijken bij de vraag welke film waar in de smaak zou vallen. Haar actiekomedie I Like It Rough zou ongetwijfeld buiten de boot vallen op het Nederlands Filmfestival. In New York daarentegen, bij het Urban Action Showcase International Action Film Festival, mocht ze wel het podium op. Haar film won de prijs voor Best Action Comedy.

‘Terwijl het die middag van de uitreiking best seksistisch was, moet ik zeggen. Kwamen er mannen op me af om mij van alles uit te leggen over stuntwerk, terwijl ik daar stond met een keycord om mijn nek met duidelijk mijn functietitel en nominatie. Je wordt als vrouw snel gezien als ‘de vriendin van’. Ik moet eerlijk zeggen, toen ik ’s avonds met die award in de handen langs die mensen liep, kon ik een glimlach niet onderdrukken.’

Uit 'I Like It Rough'.

Grenzen en ruimte tussen mensen

Wat ze belangrijk vindt als acteur en filmmaker, zijn twee dingen: maatschappelijke kwesties en toegankelijkheid. ‘Toen ik zeventien was en een studiekeuze moest maken, weerhield het beeld van de Nederlandse filmindustrie mij een beetje; de nadruk op seksscènes, de verwachtingen die impliciet bij vrouwen werd neergelegd. Toen was ook de MeToo-beweging gaande en kwamen veel verhalen naar buiten. De hele wereld was nog zoekende naar een duidelijk systeem als het gaat om intimiteitscoördinatie, maar ik zag dat ze in Engeland en Ierland daarin vooroplopen. De rol van intimiteitscoördinatoren heeft tegenwoordig gelukkig al veel meer aandacht en aanzien.’

'Iedereen moet een film kunnen volgen én er betekenis aan kunnen ontlenen'

Want juist in I Like It Rough speelde ze bewust met vechten en intimiteit, om die sociale kwestie uit te lichten. ‘Beide bevatten een soort choreografie en risicovermijding. Vechten klinkt uiteraard cooler, waarbij je sneller grenzen aan geeft dan bij intieme scènes. Terwijl het in beide gevallen uiteindelijk neerkomt op veiligheid. Dat probeerde ik op een humoristische manier te vertellen. Uiteindelijk zat er nul intimiteit in de film, terwijl de indruk wel werd gewekt.’

Toegankelijkheid heeft voor haar een extra diepe betekenis. Toen ze net aan haar afstudeerjaar begon, overleed haar zusje Nanoek aan een progressieve metabolische ziekte, Tay-Sachs. ‘Wanneer gehandicapte mensen worden afgebeeld in films, zie je te vaak dat ze als eendimensionale karikatuur worden neergezet. En ik brand zelf bijvoorbeeld altijd de ondertiteling in mijn films, want niet altijd worden ze standaard weergegeven. Iedereen moet een film kunnen volgen én er betekenis aan kunnen ontlenen.’

Geo-informatie, stunten en acteren

De komende jaren hoopt ze stappen te blijven zetten en meer rollen aan te nemen. ‘De stuntrollen zijn wat dominanter geworden, terwijl ik juist meer hoop te acteren – waar dan weer stuntwerk bij komt kijken’, aldus Schaafsma. Die filmcarrière wil ze blijven combineren met een baan in de geo-informatiewetenschap. ‘Dat is prima te doen, het is echt niet alsof ik honderd dagen per jaar op de filmset sta. Mensen in mijn directe omgeving zeggen weleens: je hebt zo’n goed stel hersenen, gooi dat niet weg door een acteercarrière achterna te gaan. Ik heb het geluk dat ik het ene niet ten koste van het andere hoef te laten gaan.’

Waar ze nog van droomt? ‘Vooral meer mooie rollen. En misschien over een jaartje of vijftien een rol als docent stage combat, of als vechtcoördinator. Op een gegeven moment heb ik dusdanig veel cursussen gevolgd dat ik ook mijn docent-papieren mag halen. En misschien nog wel iets doen in de game-industrie, dat lijkt me zo gaaf. Zoals complete verhaallijnen en dialogen bedenken – of juist met motion capture werken. Komt dat stukje CreaTe toch weer om de hoek kijken.’

Ook uit de film 'I Like It Rough'.